Bu konu sürekli güncel kalacak bir gelişim, değişim ve dönüşüm sürecidir. Popüler olan toplumsal değişim ve dönüşüm süreci, aslında geçmişten günümüze gelen ve toplumsal farkındalık ile teknolojik adımlarla büyük bir hız kazanan yapay zekâ bir yandan gelişme adına bizi sevindirirken, bir yandan da korkutuyor. Örneğin, ufak bir çalışmayla, benim videomu ve sesimi kullanarak bana söylemeyeceklerimi söyletebilir; görüşmediklerimle görüşmüş gibi gösterebilir. Yapay zekâ ile karpuz seçenler, şiir makale yazanlar, klavye üzerinde kahramanlık yapanlar, merak edilip insanın aklına gelebilecek her şeyi araştıracak her türlü bilgiye ulaşacak ancak bu bilginin doğruluğu yanlışlığı teyit edilmeden bu bilgiye habere itibar edecek, bilgi kirliliğine yol açacak bilgiyi yayan insanları görüyoruz. Teknoloji ülkemizde her geçen gün ilerlemeye devam etmekte, fakat yararlarının yanında zararlarını da dikkat çekiyor. Artık tartışmamız gereken soru, yapay zekânın insan, çevre ve ekonomi üzerinde etkisi olup olmayacağı değil. Asıl mesele, yapay zekânın yaratacağı etkinin iyi mi kötü mü olacağına ve bunun kimler için, nasıl, nerede ve ne zaman gerçekleşeceğine dayanıyor?
Yapay zekâ, en basit şekilde tanımlarsak belirli görevleri yerine getirmek için insan zekâsını taklit eden ve topladıkları bilgileri yineleyerek kendilerini geliştirebilen sistemler olarak tanımlıyoruz. Yapay zekâyı günümüz teknoloji sistemlerinden ayıran en önemli özellik insan zekâsını taklit edebilmesidir. Bu sistem, var olan durumları gözlemleyerek daha önceden belirlenen parametreler doğrultusunda ilgili durumu işler ve buna yönelik bir tepki verir. Bu süreçte, yapay zekâ duruma ilişkin verileri hızlı, yinelemeli ve akıllı algoritmalarla birleştirilerek işler. İnsanın belirli bir durum karşısındaki düşünceleri, davranışları ve duyguları, binlerce örneğin ve parametrenin oluşturduğu algoritmalarla taklit edilebilir. Ama insan taklit edilemez. Çünkü o kendisine has ve biriciktir. İnsan merhametli vicdanlı ve insancıldır.
Yapay zekâ, önümüzdeki yıllarda hayatımızı birçok yönden (olumlu ve olumsuz) etkilemeye devam edecektir
Yapay zekânın fırsatları :
-Genetik veriler ve yaşam tarzı bilgileri analiz edilerek, kişiye özel tedavi ve önleyici sağlık hizmetleri sunulabilecektir. Sağlıkta, yapay zekâ destekli sistemler teşhis ve tedavide devrim oluşturabilir. Hastalık teşhisi, ilaç keşfi, kişiselleştirilmiş tedavi planları, tıbbi görüntü analizi ve hasta bakımı gibi alanlarda kullanılarak yapay zekâ destekli sistemler, erken teşhis ve tedavi planlamasında, üretilen yapay organlarla sağlık problemleri ve bulaşıcı hastalıklara karşı hızlı bir çözüm bulunabilir.
-Yapay zekâ, doğal çevreyi korumak, kaynakları verimli kullanmak ve yeni nesil çözümler geliştirmek için artık vazgeçilmez bir araçtır. Yapay zekâyı sadece risklerden korunmak için değil, daha bilinçli kararlar almak ve sağlam stratejiler oluşturmak için de kullanabiliriz. Hem bireysel hem toplumsal ölçekte güvenli bir gelecek için hepimizin pusulası olabilir. Verilerle geçmişte yapılan yanlış ve hatalardan ders çıkararak, sorunlara karşı geliştirilen strateji ile daha sağlıklı bir sonuca çözüme ulaşılabilir. Bilgiye ulaşmak daha kolay ve ucuz olabilir.
-Eğitimde, yapay zekâ her öğrencinin öğrenme hızına ve stiline uygun bir eğitim deneyimi sunabilir. Bu, eğitimde fırsat eşitliği için büyük bir potansiyel demek. Kişiselleştirilmiş öğrenme deneyimleri, otomatik değerlendirme sistemleri ve eğitim içeriği oluşturma gibi alanlarda yapay zekâ teknolojileri kullanılıp bu sistemi her öğrenciye ulaştırmak gerekir.
-Yapay zekâ, iklim değişikliğiyle mücadelede güçlü bir araç olabilir. Yapay zekâ tabanlı analizler, enerji tüketimini optimize etmek ve karbon emisyonlarını azaltmak için kullanılabilir. Tarımda, mahsul ve su verimliliği üzerine çalışan yapay zekâ sistemleri, gıda güvenliğine katkı sunabilir ve kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlayabilir.
-Endüstriyel üretim süreçlerinde yapay zekâ, verimliliği ve kaliteyi artırabilir. Makine öğrenimi algoritmaları, üretim hatalarını önceden tahmin ederek bunların en aza indirilmesini sağlayabilir. Bu durum, üretim maliyetlerini düşürürken, kaynakların daha verimli kullanılmasını mümkün kılar.
-Ulaşımda araçlar, trafik yönetimi, rota, akıllı trafik ışıkları, alternatif yollar ve sürücü davranışı analizi gibi alanlarda yapay zekâ çözümleri geliştirilmektedir. Trafik yönetimi, enerji kullanımı ve kamu hizmetleri yapay zekâ ile optimize edilebilecektir.
-Şehir planlamasında yapay zekâ teknolojileri; trafik akışını, enerji ve su kullanımını optimize etmek ve atık yönetimini geliştirmek gibi konularda büyük faydalar sağlayabilir. Bu da şehirlerde yaşam kalitesini artırarak, sürdürülebilir kentsel gelişimi destekler…
Yapay Zekânın Potansiyel Tehlikeleri Nelerdir?
-Yapay zekânın öğrenme ve karar verme yetenekleri, insan zekâsına benzemektedir. Yapay zekânın insanlar tarafından programlanması veya eğitilmesi gerektiği için, kötü niyetli insanlar tarafından manipüle edilebilir veya yanlış programlanabilir. Bu durum, yapay zekâ sistemlerinin yanlış veya hatalı kararlar vermesine neden olabilir.
- Yapay zekâ teknolojilerinin gelişimi, bazı işleri yapmak için insanların yerini alabilir. Bu durum, birçok sektörde insan işsizliğine neden olabilir. Bazı mesleklerin kaybolmasına neden olabilir.
- Yapay zekâ teknolojileri, insan hayatını ve sağlığını etkileyen kritik kararlar alabilir. Bu nedenle, yapay zekâ sistemi etik sorunlara neden olabilir. Örneğin, bir savaşta otonom silahların kullanımı veya sağlık sektöründe yapay zekâ destekli kararların verilmesi etik sorunlara neden olabilir.
-Yapay zekâ teknolojileri, kişisel verileri toplamak, depolamak ve analiz etmek için kullanılabilir. Bu durum, kişisel gizlilik ihlallerine neden olabilir. Kötü niyetli kullanım veya beklenmedik sistem davranışları, güvenlik açıklarına yol açabilir. Casusluk faaliyetleri artabilir.
- Yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilmesi, birçok ülke arasında bir yarış haline gelmiştir. Bu yarış, siber saldırıların artmasına, casusluk faaliyetlerinin artmasına ve küresel bir silahlanma yarışına neden olabilir.
Bu riskleri azaltmak için, etik ilkeler ve düzenleyici çerçeveler geliştirilmektedir. Bu nedenle yapay zekânın avantaj ve dezavantajları, sunduğu fırsatlar, beraberinde getirdiği tehditler ve buna bağlı olarak insanlığın geleceği toplumun tüm kesimleri ve özellikle gençleri tarafında tüm boyutları ile sürekli araştırılmalı, takip edilmeli, yapay zekâ ve doğal zekâ kullanılarak elde edilen veriler doğrultusunda aksiyonlar alınmalı ve gelecek verileri oluşturulmalıdır. Yapay zekâ ile teknolojik robotlar insanları taklit edebilse bile insan yerine geçse bile asla insanı tam anlamıyla taklit edemez. Çünkü o kendisine has ve biriciktir. İnsan duygusal, merhametli vicdanlı ve insancıldır.
Özet olarak, insanlar hayal ederek, üreterek, çalışarak yapay zekâ ile geleceğin teknolojisi olarak önemli bir yer tutacaktır. İnsan hayatını kolaylaştıracak bilgiye kısa sürede ulaştıracak bir veri sistemi yol gösterici olarak görebiliriz. Yapay zekâ sistemleri, pek çok sektörde kullanılabilir ve işlemleri hızlandırabilir, doğruluğu artırabilir ve daha doğru sonuçlar üretebilir. Ancak, yapay zekâ sistemleri, bazı endişelere de neden olabilir ve gizlilik gibi etik sorunlar da ortaya çıkabilir. Yapay zekâda ileri olan devletler bencil davranarak bu avantajı diğer geride kalmış ülkeler üzerinde bir güç gösterisi bunu bir tehdit olarak kullanabilirler. Yapay zekâ ve teknoloji insanların geliştirdiği ve insanlık için kullanılmalı. Tasarlanan teknoloji ürünleri, sağlıkta, eğitimde, ulaşımda, ekonomide ve birçok sosyal alanda insanlık adına ortak kullanılmalıdır. Evrensel normlara uygun insanlığın ortak malı olarak görülmeli. Yapay zekâ teknolojisi, doğru kullanıldığı takdirde büyük bir potansiyele sahip ve asıl önemli olan bilişimi teknolojiyi doğru kullanmak. Sonuç olarak insan taklit edilemez. Çünkü o kendisine has ve biriciktir. İnsan merhametli vicdanlı ve insancıldır
Av.Aydın AK / Diyarbakır ve Yazarlar ve Şairler Derneği Başkanı
