Montrö Boğazlar Sözleşmesi nedir? Ne zaman imzalandı, maddeleri neler?

İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nın kontrolü hakkında kararları içeren Montrö Boğazlar Sözleşmesi 1936 yılında imzalanmıştır.

GÜNDEM 10.04.2021, 14:56
Montrö Boğazlar Sözleşmesi nedir? Ne zaman imzalandı, maddeleri neler?

Türkiye’ye Çanakkale ve İstanbul Boğazları üzerinde kontrol imkanı sunan anlaşma savaş gemilerinin geçişini düzenleme hakkı verir. Uluslararası niteliğe sahip olan Montrö Boğazlar Sözleşmesi Türkiye’ye Boğazlar üzerinde de tam kontrol hakkı veriyor. Barış zamanında sivil gemilerin özgür şekilde geçişine imkan verir. Montrö Boğazlar Sözleşmesi Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelere ait savaş gemilerinin de geçişini sınırlıyor. Montrö Boğazlar Antlaşması maddeleri ülkemiz tarafından da kabul edilerek imza altına alınmıştır. Türkiye tarafından önemli uluslararası bir anlaşma olarak kabul ediliyor.

Montrö Boğazlar Sözleşmesini İmzalayan Ülkeler

20 Temmuz 1936 yılında Bulgaristan, Fransa, Yunanistan, Avustralya, Romanya, Japonya, Yugoslavya, Sovyetler Birliği desteği alınarak imzalanmıştır. Montrö Boğazlar Sözleşmesi tam metni günümüzde hala yürürlüktedir. Ülkemize kısıtlanmış olan hakları iade edilmiş olup, boğazlar bölgesinin egemenliği de Türkiye’ye geçmiştir. Türkiye daha önce Sovyetler Birliği ile yaptığı saldırmazlık anlaşması uyarınca Sovyetler Birliğinin de gereken desteğini almıştır. Sözleşme 9 Kasım 1936 yılında yürürlüğe girdi. Milletler Cemiyeti Sözleşmesine 11 Kasım 1936 yılında kaydedilmiş olup günümüzde de yürürlüktedir.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi Fesih Şartları

Montrö Boğazlar Sözleşmesi yürürlüğe girdikten sonra 20 yıl daha sürecektir. Sözleşme 1. Maddesinde doğrulanan gidiş ve geliş özgürlüğü ilkesinin de sonsuz süresi olacaktır. 20 Temmuz 1956 yılında sözleşmenin süresi bitmiş olup sözleşmeyi imzalayan devletler değiştirebilmek için girişime girdi, başarılı olamadılar. Montrö Boğazlar Sözleşmesi bitiş tarihi geldiği zaman yapılmaya çalışılan değişimler yapılamadı. Uluslararası Deniz Hukuku kuralları, fesih şartlarında da olduğu gibi gemilerin uğramadan geçiş hakkı gereğince sözleşmenin değişmesi durumunda bile Türk Boğazlarından geçecek gemilerden zorunlu ücret talep edilmemesi kararlaştırılmıştır.

Montrö Boğazlar Sözleşmesinin Genel Hükümleri 

Boğazların şartsız, kayıtsız Türkiye Cumhuriyeti’ne bırakılması, tahkimat düşman saldırısına karşı koyabilecek durumda olması için hendek, siper, haberleşme gibi çeşitli savunma tesislerini yapma hakkı tanınıyor. Sözleşme maddelerine göre Türk hükümeti savaş gemilerinin Boğazlar Bölgesinden geçişiyle ilgili hükümlerin yürütülmesine göz kulak olacaktır. Montrö Boğazlar Sözleşmesi maddeleri incelendiğinde 1. Maddenin Bağıtlı Yüksek tarafların Boğazlar Bölgesinde yer alan denizden gidiş-geliş ve geçiş ulaşım özgürlüğü ilkelerini doğrulayarak kabul eder şeklindedir. Antlaşma maddelerinde ise ticaret ve savaş gemileri hakkında kesimler bulunuyor. En çok merak edilen 10 madde ise barış zamanında hafif su üstü gemilerinin nasıl girebileceği hakkında ayrıntı vermektedir. Sözleşme Türkiye’ye Boğazlar üzerinde tam kontrol hakkı vermekte olup barış zamanında sivil gemilerin özgürce geçişini de garantiler. Türkiye’ye İstanbul ve Çanakkale Boğazlarında da kontrol ve geçiş düzenleme hakkı verir. 

Montrö Boğazlar Sözleşmesi İle Türkiye’ye Verilen Haklar

Türkiye açısından Sözleşme’nin kazanımları arasında 1923 tarihli Boğazlar Sözleşmesi’nin getirdiği kısıtlamaların kaldırılması da gösteriliyor. Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile her iki Boğazın ve boğazların giriş noktasını kapsayan alanda Türkiye’nin egemenlik hakkı da tesis edildi. Montrö’nün Türkiye’ye kazandırdığı 3 adet büyük temel hak vardır. Bu haklar şu şekilde sıralanabilir:

●1923 yılında kurulan Boğazlar Komisyonu’nun yetkileri Türkiye’ye devrilerek egemenliğin kurulması sağlanmıştır.

●Boğazlar Bölgesi askerli hale getirildi. Bu işlemden sonra Türkiye Boğazlar bölgesinde yeniden asker bulundurabilme hakkı elde etmiştir.

●Yakın savaş ve normal savaş halinde Türkiye’ye yabancı savaş gemilerinin geçişlerine kısıtlama koyulması yetkisi de tanınmıştır. Ayrıca tek seferde geçilebilen savaş gemileri tiplerine, ağırlığına, sayılarına sınırlamalar getirilmiştir. Bu durum için ise önceden haber verilmesi şartı konulmuştur.

(Türkiye Ekspres Haber)

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
15
açık
Günün Anketi Tümü
Ali Koç mu? Aziz Yıldırım mı?
Ali Koç mu? Aziz Yıldırım mı?
Namaz Vakti 25 Haziran 2024
İmsak 03:26
Güneş 05:26
Öğle 13:12
İkindi 17:12
Akşam 20:47
Yatsı 22:39
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 67
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 40
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 38 85
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Celta Vigo 38 41
14. Sevilla 38 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21