Dünya’nın En Büyük Çarpışma Kraterleri

4,5 milyar yıllık tarihinde, Dünya’nın yüzeyine yüzlerce büyük asteroit çarptı. Bu çarpışmaların sonucunda, yer kabuğunda büyük oyuklar oluştu. Çarpışmaların en az 190 tanesi, bugün halen görülebilen dev izler bırakmış. Fakat gezegenimizin atmosferine giren uzay kayalarının hepsi yere ulaşamıyor. Peki bir asteroidin Dünya’da gedik açması için ne olması gerekiyor ve en büyük kraterler hangi çarpışma olaylarında oluştu?

DÜNYA 29.05.2022, 19:04
Dünya’nın En Büyük Çarpışma Kraterleri

Dünya’nın atmosferine dalan uzay kayalarının büyük bir kısmı aslında hiç dev boyutlu değil. NASA’ya göre çok küçükler ve yaklaşık 1 metre genişliğindeler. Bu durum Dünyalılar için iyi bir şey çünkü NASA, çapı 25 metreden küçük olan uzay kayalarının genelde atmosferi geçemediğini belirtiyor. Uzay kayasının süper yüksek hızı, atmosferdeki gazları ısıtıyor ve bu sayede kaya atmosferden geçişi sırasında yanarak kül oluyor (kaya atmosferle karşılaştığında, teknik olarak bir gök taşına dönüşüyor). Atmosferden geçebilen kaya kalıntıları, yere ulaşmaları halinde çoğu zaman zararsız oluyor veya çok az zarar veriyor.

NASA’nın Jet İtiş Laboratuvarına bağlı Dünya Yakınındaki Cisim Çalışmaları Merkezinin başkanı Paul Chodas, “Atmosfer bizi çarpışmalardan koruyor” diyor.

Örneğin 2013 yılında Rusya’nın Çelyabinsk şehrinin üstünde 17 metre genişliğindeki bir gök taşı infilak etmiş, pencelerin kırılmasına ve yaralanmalara sebep olan bir şok dalgası meydana getirmiş. Fakat herhangi bir krater oluşturmamıştı çünkü yere ulaşmamıştı. Birleşmiş Milletler Uzay Görevi Planlama ve Danışma Grubunun eski başkanı olan ve Almanya’daki Oldenburg Üniversitesinde Dünya yakınındaki cisimler alanında uzmanlaşan fizikçi Gerhard Drolshagen, gök taşının büyük bir kısmının çözülerek toza ve ufak meteoritlere dönüştüğünü söylüyor. 2014 yılında gerçekleştirilen 45’nci Ay ve Gezegen Bilimleri Konferansı’nda sunulan bir rapora göre olay sonrasında geriye kalan tüm şey, civardaki bir gölün dibinde bulunan 1,5 metre genişliğindeki meteorit ve bazı ufak boyutlu parçacıklar olmuştu.

Fakat Dünya yüzeyinde bilinen 190 çarpışma krateri, daha büyük boyutlu bazı asteroitlerin zemine ulaştığını ancak bu durumun çok daha nadiren yaşandığını gösteriyor. Dünya Çarpışma Veri Tabanı‘na göre karaya çarpan cisimlerin çoğu Kuzey Amerika’ya (%32) düşmüş. Kuzey Amerika’yı %22 ile Avrupa ve %16 ile Rusya takip ediyor.

Bilinen çarpışma kraterlerinden 44 tanesi 20 kilometre veya daha büyük genişlikte. İşte, karaya veya suya çarpan en büyük üç cisim hakkında bilinenler:

1. Dünya üzerindeki en büyük çarpışma krateri, Güney Afrika’da bulunan ve 160 km genişliğinde olan Vredefort krateri. NASA’nın Dünya Gözlemevine göre çarpışma, muhtemelen 2 milyar yıl kadar önce gerçekleşmiş. Krater büyük oranda aşınmış olsa da, bilim insanları geriye kalan kenarlara bakarak asteroidin 10 ila 15 kilomere çapında olduğunu tahmin ediyor. “Dinozorları öldüren asteroitten daha büyük ama dinozorlardan çok uzun süre önce çarpmış” diyor Chodas.

Durumu bağlama yerleştirmek gerekirse, Drolshagen “1 km’den büyük bir cismin bütün Dünya’yı etkileyeceği düşünülüyor” diyor. Dolayısıyla Vredefort kraterini meydana getiren asteroit, dinozorları öldüren asteroide denk ölçüde feci bir darbe vurmuş olmalı. “Çarpışma bütün dünyada yangın çıkmasına yol açmış olmalı” diyor Chodas. “Atmosfere de muazzam miktarda toz fırlamıştır.”

2. NASA’nın Dünya Gözlemevine göre Meksika’nın Yukatan Yarımadası’ndaki Chicxulub krateri, 180 km genişliğiyle benzer bir boyuta sahip fakat çok daha genç. Dünya’ya 66 milyon yıl önce çarpan bu asteroit, 12 km genişliğinde bir çukur meydana getirmiş. Krater günümüzde kısmen karada yer alsa da, çarpışma zamanında Yukatan sığ bir denizin altında duruyormuş. Çarpışma, kuş dışı dinozorlar da dahil bütün canlı türlerinin %75’inin yok olmasına yol açmış. Çarpışma sonucunda uzaya kaya ve enkaz “sıçramış” olmalı. Alev alan enkaz, Dünya’ya dönüşü sırasında gezegenin büyük bir bölümünü tutuşturmuş olmalı. Çarpışma ayrıca Dünya’yı yıllarca çevreleyen ve Güneş ışığını engelleyerek besin zincirini bozan bir toz bulutu meydana getirmiş. Chodas, ilk çarpışmadan sonra hayatta kalan kuş dışı dinozorların muhtemelen aç kaldıklarını söylüyor.

3. Kanada’nın Ontario şehrindeki Subdury Havzası, boyut bakımından üçüncü sıraya yerleşiyor ve Vredefort gibi o da Dünya üzerinde bilinen en eski çarpışma kraterlerinden biri. 2014 yılında Terra Nova bülteninde yayımlanan bir çalışmada, havzayı meydana getiren şeyin belki de bir asteroit değil ama dev bir kuyrukluyıldız veya asteroit parçacıkları ya da buzdan oluşan kayalık bir karışım olabileceği öne sürülmüş. Çapı 10 ila 15 kilometre arasında olan bu uzay cismi, Dünya’ya 1,8 milyar yıl kadar önce çarpmış.

Şimdiyse krater, erozyon sebebiyle neredeyse tanınmaz halde. Fakat bölgede gelişen bir nikel ve demir madencilik sanayisi bulunuyor. “Aslında yer altından çıkardıkları şey, asteroitlerin kalıntıları” diyor Chodas.

Dünya Çarpışma Veri Tabanı’na göre uzay kayalarının çarpmasıyla oluşan en büyük 44 kraterden 39 tanesi, 10 milyon yıldan kısa önce meydana gelmiş. Tacikistan’da yer alan münzevi Kara-Kul krateri ise 5 milyon yıldan daha kısa bir süre önce oluşmuş.

“Büyük olanların birçoğu çok eski” diyor Chodas. “Çünkü Güneş sisteminin ilk zamanlarında, etrafta uçuşan enkaz çok daha fazlaymış ve çarpışmalar çok daha sık gerçekleşiyormuş. Ay’ın kraterle kaplı olduğunu görüyorsunuz. Okyanuslar ve erozyonlar olmasaydı, Dünya da aynı şekilde görünürdü.” Bu yüzden, çok daha fazla asteroidin çarpmış olması muhtemel; hatta izlerine ulaşamadığımız çok daha büyük asteroitlerin…

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
15
açık
Günün Anketi Tümü
Ali Koç mu? Aziz Yıldırım mı?
Ali Koç mu? Aziz Yıldırım mı?
Namaz Vakti 15 Haziran 2024
İmsak 03:24
Güneş 05:24
Öğle 13:10
İkindi 17:09
Akşam 20:45
Yatsı 22:36
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 67
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 40
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 38 85
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Celta Vigo 38 41
14. Sevilla 38 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21