Başta Fransa olmak üzere İspanya, İngiltere ve Belçika’da rekor seviyelere ulaşan sıcaklıklar eğitimden ulaşıma, sağlıktan altyapı hizmetlerine kadar hayatı olumsuz etkilerken çok sayıda kişi de sıcaklığa bağlı olaylarda hayatını kaybetti.

Fransa'da 23 Haziran'da 29,9 ile 1947’den bu yana kaydedilen en sıcak gün rekoru kırıldı.

24 Haziran, İngiltere'de en sıcak haziran günü olarak kayıtlara geçerken Belçika'da ise 33 dereceyi aşan rekor sıcaklıklar kaydedildi.

İspanya'da bazı şehirlerde sıcaklıklar 43-44 dereceyi bulurken 1950'lerden bu yana en yüksek ortalama sıcaklıklar görüldü.

HASTANEYE YATIŞ VE ÖLÜM ORANLARINDA ARTIŞ

Avrupa genelinde artan sıcaklıklar sağlık sistemi üzerinde baskı oluşturmaya devam ederken bazı hükümetler tarafından 'kriz durumu' olarak tanımlanan yüksek sıcaklıklara karşı tedbirler alınıyor.

Ancak aşırı sıcaklar hastanelerin acil servislerinde yoğunluk yaratıyor, sıcaklığa bağlı ölümlerde de artış yaşanıyor.

İspanya Sağlık Bakanlığı, 21-24 Haziran tarihlerinde 212 kişinin rekor seviyelere ulaşan sıcaklıklar nedeniyle öldüğünü açıkladı.

Fransa'da 18 Haziran'dan bu yana serinlemek için suya giren 40'ı aşkın kişi hayatını kaybederken yaklaşık 20 kişi de sıcaklıkla bağlantılı nedenlerle yaşamını yitirdi.

YÜKSEK SICAKLIKLARA ISI KUBBESİ NEDEN OLUYOR

Uzmanlara göre kıtayı etkisi altına alan 'ısı kubbesi' (heat dome) olarak adlandırılan yüksek basınç sistemi sıcak havayı Avrupa kıtasının üzerine hapsettiği için rekor seviyede sıcaklıkların görülmesine yol açıyor.

Atmosferin üst katmanlarından oluşan büyük ve yüksek basınç alanı oluşturan ısı kubbesi sıcaklıkların etkili olduğu alanda birikmesine neden oluyor.

Biriken ve hapsolan havanın giderek daha sıcak hale gelmesi de rekor sıcaklıklara kapı aralıyor.

Ayrıca sera gazı etkisi ve iklim değişikliğinin de bu sıcaklıkların arkasındaki temel faktör olduğu belirtiliyor.

Uzmanlara göre sera gazı emisyonundan kaynaklanan küresel ısınma dolayısıyla ısı kubbelerinin başlangıç noktaları geçmişe kıyasla daha yüksek derecelerden oluşuyor.

ABD Jeolojik Araştırma Merkezi (USGS), Yaracuy eyaletine bağlı Yumare kentinin 23 kilometre güneydoğusunda 7.5, aynı eyalete bağlı San Felipe kentinin 24 kilometre kuzeydoğusunda ise 7.2 büyüklüğünde ardışık depremler meydana geldiğini açıkladı.

Depremin derinliğinin Yumare'de 10, San Felipe'deki ise 21,9 kilometre olduğu bilgisi paylaşıldı.

Depremlerin 39 saniye arayla gerçekleştiği bildirildi.

DEPREMLERDE 32 KİŞİ ÖLDÜ, 700'DEN FAZLA KİŞİ YARALANDI

Venezuela Geçici Devlet Başkanı Delcy Rodriguez, depremde 32 kişinin yaşamını yitirdiğini, 700'den fazla kişinin yaralandığını belirterek arama kurtarma çalışmalarının sürdüğünü ve ölü sayısının artmasından endişe edildiğini söyledi.

La Guaria'nın depremden en çok etkilenen eyalet olduğunu kaydeden Rodriguez, "Onlarca bina yıkıldı, Tanrı’nın kurtarmamıza izin verdiği canları kurtarma yönündeki o zorlu görevi yürütüyoruz. La Guaria gerçek bir trajedi ile karşı karşıya ve afet bölgesi oldu."ifadelerini kullandı.

YIKIMIN BOYUTU MEDYADA YER ALDI

Karakas başta olmak üzere La Guaira, Carabobo, Aragua, Miranda ve Trujillo gibi eyaletlerde binaların yıkıldığı, ağır hasar gördüğü görüntüler sosyal medyada ve haberlerde yer aldı.

Yetkililer bölgede arama-kurtarma çalışmalarının sürdüğünü, hasarın boyutunun henüz tam olarak belirlenmediğini ancak özellikle yoğun nüfuslu bölgelerde ciddi yıkım yaşandığını açıkladı.

TÜRK VATANDAŞI YIKIMI GÖRÜNTÜLEDİ

Ailesiyle birlikte Venezuela'nın La Guaira kentinde 16 yıldır yaşayan Türk vatandaşı İbrahim Eser, depremin hemen ardından bölgedeki yıkımı görüntüledi.

Eser, yaşadığı çevreyi "Her yer cehennem gibi. Hiçbir yer sağlam kalmadı, her yer yıkıldı." sözleriyle tarif etti.

Görüntülerde, sarsıntının ardından alev alan bir bina da yer aldı.

Venezuela Geçici Devlet Başkanı Delcy Rodriguez, ülkeyi vuran iki büyük depremin ardından düzenlediği basın toplantısında son duruma ilişkin bilgi verdi.

32 KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ

Depremde 32 kişinin yaşamını yitirdiğini, 700'den fazla kişinin yaralandığını belirten Rodriguez, arama kurtarma çalışmalarının sürdüğünü ve ölü sayısının artmasından endişe edildiğini söyledi.

"ZORLU GÖREV YÜRÜTÜYORUZ"

La Guaria'nın depremden en çok etkilenen eyalet olduğunu kaydeden Rodriguez, "Onlarca bina yıkıldı, Tanrı’nın kurtarmamıza izin verdiği canları kurtarma yönündeki o zorlu görevi yürütüyoruz. La Guaria gerçek bir trajedi ile karşı karşıya ve afet bölgesi oldu." ifadelerini kullandı.

İKİ BÜYÜK DEPREM MEYDANA GELDİ

ABD Jeolojik Araştırma Merkezi (USGS), Venezuela'da 39 saniye arayla 7.2 ve 7.5 büyüklüğünde iki deprem olduğunu bildirdi.

USGS, Venezuela'da, Yaracuy eyaletine bağlı Yumare kentinin 23 kilometre güneydoğusunda 7.5, aynı eyalete bağlı San Felipe kentinin 24 kilometre kuzeydoğusunda ise 7.2 büyüklüğünde deprem meydana geldiğini açıkladı.

Depremin derinliğinin Yumare'de 10, San Felipe'deki ise 21,9 kilometre olduğu bilgisi paylaşıldı.

Avrupa genelinde etkili olan Omega Block kaynaklı sıcak hava dalgası nedeniyle Fransa, İngiltere, Hollanda, İspanya ve İtalya'nın da aralarında bulunduğu birçok ülke, son günlerde rekor sıcaklıklarla mücadele ediyor.

İtalya genelinde etkisini göstermeye başlayan Afrika kaynaklı aşırı sıcak hava dalgası nedeniyle 8 kentte kırmızı alarm verildi.

Yılın ilk sıcak hava dalgasının etkili olduğu İspanya'da özellikle Granada kentinde yüksek sıcaklıklar hayatı olumsuz etkiliyor.

FRANSA'DA 49 VİLAYETTE KIRMIZI ALARM

Fransız meteoroloji ajansı Meteo-France'dan yapılan açıklamada 21-23 Haziran'da ülkede rekor seviyede sıcaklıkların görülebileceği bildirildi.

Ülkede etkisi gösteren yüksek sıcaklıklarla birlikte 49 vilayette alarm seviyesi kırmızıya yükseltilirken aşırı sıcakların gelecek hafta da devam etmesi öngörülüyor.

Hollanda'nın başkenti Amsterdam'da ise yükselen sıcaklıkların ilerleyen günlerde tropikal seviyelere ulaşması beklenirken meteoroloji yetkilileri bazı bölgelerde sıcaklıkların 30 santigrat derecenin üzerine çıkacağı uyarısında bulunuyor.

İngiltere Meteoroloji Ofisi'nden yapılan açıklamada da bazı bölgelerde yüksek sıcaklıkların perşembe gününe kadar etkisini sürdüreceği bildirildi.

Sıcaklıkların gün içinde 30 santigrat derecenin üzerine çıkacağı ve en sıcak bölgelerde ise 38 santigrat derece civarına ulaşmasının beklendiği belirtildi.

"YÜKSEK SICAK BASINCI AVRUPA'YI SICAĞA HAPSETTİ"

İstanbul Teknik Üniversitesi Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Avrupa'yı etkisi altına alan sıcak hava dalgasını değerlendirdi.

Avrupa'nın üzerinde Yunan harfi 'Omega' şeklinde dev bir yüksek basınç sırtı kurulduğunu ve bu desene meteorolojide 'Omega Block' (Omega Blokajı) dendiğini belirten Kadıoğlu, bunun ortada güçlü bir sıcak sırtı, iki yanında ise alçak basınç merkezlerini tanımladığını anlattı.

Kadıoğlu, bu yapının hava sistemlerinin batıdan doğuya ilerlemesini kilitlediğini ve Avrupa'nın bu nedenle sıcak olduğuna dikkati çekerek Türkiye'nin de içinde olduğu doğu kanatta ise serin ve yağışlı havanın günlerce yerinde kaldığını aktardı.

Avrupa'daki sıcak hava dalgasının anormal tarafta olduğunun altını çizen Kadıoğlu, şunları kaydetti:

“'Klasik yaz sıcağı' ile 'blokaj kaynaklı sıcak hava dalgası' birbirinden farklı şeyler. Omega blokajında dev bir yüksek basınç sırtı Avrupa'ya kilitlenir, sırtın altında hava alçalır, gökyüzü açılır ve güneş yüzeyi aralıksız ısıtır. Sistemler ilerleyemediği için sıcak boşalmadan günlerce aynı yerde birikir. Bu kadar erken bir tarihte yani henüz hazirandayken ve bu kadar kuzeye, İskandinavya-Norveç hattına kadar sıcak havanın taşınması, mevsim normallerinin belirgin biçimde üzerinde bir durumdur. Yani sıradan bir yaz günü değil, blokajla pekişmiş anormal bir sıcak hava dalgası.”

"EN YÜKSEK RİSK BATI VE ORTA AVRUPA'DA"

Kadıoğlu, sıcak hava dalgalarının yaz mevsiminin doğal bir parçası olduğuna ve her yıl bölgelerde tekrarlanması nedeniyle dönemsel özellik taşıdığına işaret ederek Avrupa'da etkili olan ısınmanın sadece mevsimsel değil, atmosferdeki blokaj ile beslendiğini bildirdi.

Blokajın havayı yerinde tutması sonucu sıcağın normalden daha uzun sürdüğüne ve daha şiddetli hissedildiğine değinen Kadıoğlu, son yıllarda bu tür dalgaların sıklığı ve şiddetinin yükseliş eğiliminde olduğunu hatırlattı.

Kadıoğlu, risk altındaki bölgeleri şöyle sıraladı:

“En yüksek risk, Omega sırtının tam altında kalan Batı ve Orta Avrupa'daki Fransa, İspanya, Almanya, Benelüks ülkeleri, İngiltere ve ayrıca sıcak akışın kuzeye uzandığı İskandinavya ile Norveç. Bunun nedeni ise yüksek basınç sırtının altında hava alçalır, bulut oluşamaz ve güneş ışınımı engellenmeden yüzeyi ısıtır. Aynı zamanda güneyden bu bölgelere sıcak ve kuru hava pompalanır. Sistem hareketsiz olduğu için sıcaklık gün geçtikçe üst üste binerek kavurucu seviyelere ulaşır, kuraklık ve orman yangını riski de buna eşlik eder.”

"TÜRKİYE SERİN VE YAĞIŞLI BÖLÜMDE YER ALIYOR"

Türkiye'nin sıcak hava dalgasının değil, blokajın doğu kanadındaki serin ve yağışlı oluğun içinde bulunduğuna ve 21-26 Haziran tarihlerinde Avrupa'daki sıcaktan paradoksal biçimde korunduğuna dikkati çeken Kadıoğlu, kuzeyli akımların sıcaklığı yer yer mevsim normallerinin altına çektiğini söyledi.

Kadıoğlu, iç, kuzey ve doğu kesimlerde öğleden sonra gelişen yerel gök gürültülü sağanaklar, dolu, ani rüzgar ve özellikle Karadeniz'de sel ve su baskını riskinin öne çıktığı uyarısında bulundu.

Kadıoğlu, oluğun zaman zaman 'kopuk alçağa' dönüşüp Karadeniz çevresinde takılı kalması durumunda aynı bölgelere üst üste yağış bırakarak taşkın riskini artırabileceğini belirterek buna karşılık Ege-Akdeniz kıyıları ile Güneydoğu'da daha sıcak ve kuru koşullar olduğunu hatırlattı.

Kadıoğlu, 25-26 Haziran'dan sonra oluk zayıfladıkça sırtın sıcak tarafının batı ve güneyde ağır basacağını ve sıcaklıkların yeniden yükseleceğini söyledi.

Sıcaklıkların yüksek ve erken seyretmesinin atmosferdeki blokaj desenlerinin daha sık ve daha kalıcı hale geldiğinin bir göstergesi olduğuna dikkati çeken Kadıoğlu, "Sıcak havanın normalde pek ulaşamadığı İskandinavya gibi yüksek enlemlere ulaşması sistemin genel sıcaklık zemininin yukarı kaydığını anlatıyor. Tek bir olay tek başına iklimi anlatmaz ama son yıllarda rekor kıran uzun süreli sıcak dalgalarının art arda gelmesi açık bir eğilimdir" diye konuştu.

"HAZİRAN SONUNDA AVRUPA'DA SICAKLIK KIRILABİLİR"

Haziran sonunda blokaj kırıldıkça Avrupa'daki sıcağın bir miktar yumuşayabileceği öngörüsünde bulunan Kadıoğlu, "Türkiye'de ise oluk zayıflayıp hava yeniden ısınır. Temmuz ve ağustos zaten Türkiye'nin en sıcak aylarıdır. Mevsim normalleri üzerinde seyreden, zaman zaman sıcak hava dalgalarının görülebileceği, kuraklık ve orman yangını riskinin yükseldiği bir tablo beklenir. Blokaj desenleri yaz boyunca tekrarlayabilir. Her yeni blokaj kimi zaman Avrupa'yı, kimi zaman Türkiye'yi sıcağın altına alabilir. Kesin günleri uzun vadeden söylemek güçtür bu nedenle Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün 5-10 günlük güncel tahminleri takip edilmelidir"değerlendirmesinde bulundu.

Kadıoğlu, iklim değişikliğinin tek bir sıcak hava dalgasının doğrudan sebebi olmadığını ancak olayın olasılığını, şiddetini ve süresini artırdığının altını çizerek küresel ısınmanın atmosferin temel sıcaklık zeminini yükselttiğini bu yüzden aynı blokajın 10-20 yıl öncesine göre daha yüksek tepe sıcaklıkları ürettiğini kaydetti.

"ORMAN YANGINLARINA KARŞI DİKKATLİ OLUN"

Kadıoğlu, yüksek sıcaklıklara karşı alınabilecek önlemleri şöyle anlattı:

“En sıcak saatlerde yaklaşık 11.00-16.00 dışarıda kalmayı ve ağır işleri en aza indirin, gölgede ve serinde kalın. Bol su için, susamayı beklemeyin. Alkol ve aşırı kafeini sınırlayın. Açık renkli, hafif ve bol giysiler tercih edin. Şapka, güneş gözlüğü ve güneş kremi kullanın. Yaşlıları, bebekleri, kronik hastaları ve açık havada çalışanları özellikle gözetin. Kapalı araç veya ortamda hiçbir canlıyı bırakmayın. Evi serin tutun. Orman yangınına karşı dikkatli olun, anız ve ateş yakmayın, izmarit atmayın. Türkiye tarafı için oluğun yağışlı olduğu günlerde dere yatakları, alt geçit ve sel riskine dikkat edin, ani sağanak ve dolu uyarılarını ciddiye alın. Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve AFAD uyarılarını düzenli takip edin.”

Kimileri yapay zeka uygulamalarına işiyle ilgili konular danışıyor, kimileri ise yapay zeka uygulamalarından duygusal yaşantısına dair tavsiyeler alıyor.

Yapay zeka yeri geliyor profesyonel bir danışmana, yeri geliyor bir “Güzin Abla”ya dönüşüyor.

Peki ya bize mesleki tavsiyeler veren, üzerine çalışacağımız konuya dair bilgiler veren, yeri geldiğinde duygusal destek veren yapay zeka uygulamaları bu ilişkide hep “veren” taraf mı? Yapay zeka uygulamalarının biz kullanıcılardan aldığı bir şeyler yok mu?

Bu sorunun yanıtı ise yine son yıllarda giderek daha fazla duymaya başladığımız “veri güvenliği” kavramı ile ilgili.

Yapay zeka uygulamalarının veri biriktirdiği ve bunu çeşitli ticari içerikli faaliyetlerde kullanıma sokabildiği hatta istihbarat servislerine veri sağladığına dair şüpheler giderek artıyor.

CLEARVİEW SKANDALI: ÇALINAN YÜZLER

Yapay zeka destekli uygulamalar ile veri güvenliği ilişkisine dair en önemli skandal, ABD’de yapay zeka destekli olarak yüz tanıma teknolojisi sunan Clearview AI hakkında ortaya çıktı.

Clearview AI şirketi; Facebook, Instagram, LinkedIn, YouTube ve milyarlarca web sitesinden insanların haberi olmadan 30 milyardan fazla biyometrik yüz fotoğrafını yapay zeka algoritmalarıyla kazıdı ve bilinen en büyük yüz tanıma veri tabanını oluşturdu.

ÜLKELERİN EMNİYET BİRİMLERİNE SATILMIŞ

Şirketin bu verileri gizlice güvenlik ve istihbarat kurumlarıyla paylaştığı ortaya çıktı. ABD’de FBI ve İç Güvenlik Bakanlığı’nın yanı sıra Hindistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Arjantin, Kolombiya gibi 30’a yakın ülkeden kurumlara sattığı tespit edildi.

HACKERLAR ‘MÜŞTERİ LİSTESİ’Nİ ELE GEÇİRDİ

Şirketin bu “yüz havuzu”nu oluşturmasına dair detaylar ise şirketin “müşteri listesi”nin hackerlar tarafından patlatılmasıyla kamuoyu tarafından öğrenildi. “Müşteri listesi”nde güvenlik birimlerinin yanı sıra bankalar da yer alıyordu.

Daha sonraki yıllarda Clearview aleyhinde birçok farklı ülkede davalar açıldı.

İSLAMİ UYGULAMALARDAN KONUM TESPİTİ

Daha tedirgin edici bir skandal ise yalnızca Müslümanları ilgilendiren X-Mode adlı yapay zeka şirketiyle ilgili yaşandı.

Şirketin, kişilerin kullandığı bazı uygulamaların arka planına yerleştirdiği kodlarla kişilerin konum verilerini elde ettiği ve kişilerin farklı zamanlardaki konum bilgilerini elde ederek, bu verileri yapay zeka algoritmalarıyla işleyip anlamlı rotalar haline getirdiği ortaya çıktı.

İşin daha ilginç yanı ise bilgilerin toplandığı uygulamaların namaz vakitleri gösterme veya Kur’an okuma uygulamaları gibi Müslümanlar tarafından kullanılan aplikasyonlar olmasıydı. Bu uygulamalardan biri de dünya üzerinde 100 milyondan fazla insanın kullandığı Muslim Pro uygulamasıydı.

OPERASYON AMAÇLI ALINDI

Şirket tarafından Ortadoğu ülkelerinde, Pakistan’da, Yemen’de, Endonezya’da, ABD’de ve Avrupa ülkelerinde binlerce Müslüman’ın konum ve rota bilgilerinin şirket tarafından ABD askeri birimlerine satıldığı ortaya çıktı.

ABD Özel Operasyonlar Komutanlığı’nın denizaşırı "terörle mücadele" operasyonlarında hedef tespiti ve konum takibi yapmak amacıyla bu verileri almak üzere X-Mode şirketiyle sözleşme yaptığı tespit edildi.

ABD MEDYASI ORTAYA ÇIKARDI

Olay, şirket içi yazışmaların Kasım 2020’de ABD medyasında yayınlanmasıyla kamuoyu gündemine geldi.

ABD’li senatör Ron Wyden, konuyu Kongre gündemine taşıyarak mahkeme kararı olmaksızın insanların konum verilerinin satın alınmasını eleştirdi.

Şirketin faaliyetleri soruşturma konusu oldu. ABD Federal Ticaret Komisyonu tarafından şirkete ceza kesildi.

GROK İRAN SALDIRISINDA KULLANILDI

Yapay zeka şirketleri ve istihbarat birimleri arasındaki ilişkiye dair en çarpıcı bilgi ise bu hafta ortaya çıktı.

Dünyanın en zengin kişisi olarak kabul edilen teknoloji yatırımcısı Elon Musk’ın xAI şirketi aleyhine açılan bir çevre davasında ortaya çıkan bilgiye göre Grok, ABD’nin İran’a 28 Şubat’ta başlayan saldırısında kullanıldı.

ÖVGÜYLE SÖZ ETTİ

ABD Savunma Bakanlığı’nın yapay zeka biriminin başında bulunan Cameron Stanley ifadesinde, Grok’un 96 saat içinde 2 bin hedefe 2 binin üzerinde mühimmat yollanmasında kullanıldığını söyledi.

Stanley, "Grok'un sağladığı operasyonel etkinlikten" övgüyle söz etti.

OPENAI’IN POLİTİKA DEĞİŞİMİ

Bir başka ünlü yapay zeka şirketi olan, ChatGPT’nin yaratıcısı OpenAI ise 2024 Ocak ayında ilkeler metninden “askeri ve siber savaş amaçlı kullanım yasağı” maddesini kaldırdı.

İSTİHBARAT DİREKTÖRÜ, YÖNETİME GİRDİ

Bu değişikliğin ardından Haziran 2024’te ise ABD’nin özellikle siber güvenlik alanında çalışan en önemli istihbarat birimlerinden NSA’in (Ulusal Güvenlik Ajansı) eski direktörü emekli general Paul Nakasone, OpenAI’ın yönetim kuruluna girdi. Nakasone, NSA’in başından Şubat 2024’te ayrılmıştı.

OpenAI, bu değişikliklerin ardından gelen yoğun tepkilere rağmen geri adım atmadı.

CIA FONUYLA KURULDU

ABD’nin istihbarat ve askeri alanlarda iş birliği yaptığı şirketlerin başında ise şüphesiz Palantir geliyor.

2003’te ABD’nin önde gelen teknoloji yatırımcılarından olan Peter Thiel tarafından ve CIA’in fon desteğiyle kurulan şirketin geliştirdiği Palantir Gotham platformu, ABD’deki adli soruşturmalarda; Palantir AIP platformu ise ordu tarafından kullanılıyor.

ABD ULUSAL GÜVENLİĞİNİN BEL KEMİĞİ

Şirket, ABD Kara Kuvvetleri’nin TITAN adlı yapay zeka destekli taktik istihbarat ve hedefleme sisteminin de ana yüklenicisi.

CIA, NSA, FBI, Pentagon ve ABD Deniz Piyadeleri gibi ABD güvenlik sisteminin tüm kritik kurumlarıyla çalışan Palantir, bu kurumlarda veri entegrasyonunu sağlayan ana dijital omurga konumunda bulunuyor.

USAME BİN LADİN İDDİASI

El Kaide lideri Usame bin Ladin’in 2011 yılında öldürülmesi öncesinde yerinin tespitin de şirketin geliştirdiği veri analitiği yazılımıyla tespit edildiği iddia edilmişti.

Şirketin kurucusu Peter Thiel, ABD Başkanı Donald Trump’a ve ABD’de sağ akımlara verdiği destekle biliniyor.

UKRAYNA’DA KULLANILDI

Palantir CEO’su Alex Karp, şirketin Ukrayna’ya da Rusya’nın saldırısına karşı savunmasında hedef tespiti, sinyal istihbaratı analizi ve askeri lojistik operasyonlarında kullanıldığını açıklamıştı.

ABD istihbarat ve ulusal güvenlik birimleri aynı zamanda Scale AI ve Primer AI adlı şirketlerle de askeri ve istihbarat verilerine dair platformlarını kullanıyor.

Lecornu, X hesabından yaptığı açıklamada, yapay zekayı anlamaları için gerekli bilgi ve araçlar sağlanmadan gençlerin bu teknolojiyi kullanmalarına izin veremeyeceklerini belirtti.

Fransa Milli Eğitim Bakanı Edouard Geffray'nin teşvikiyle, 2027 eğitim öğretim yılından itibaren lise birinci sınıf öğrencilerinin haftada 1 saat yapay zeka hakkında eğitim alacağını kaydeden Lecornu, bu eğitimin dijital ve teknoloji bilimleri dersi kapsamında verileceğini aktardı.

Lecornu, eğitim kapsamında öğrencilerin dijital egemenlik, dezenformasyona karşı eleştirel düşünme, yapay zeka modellerinin işleyişi ve kullanımı konularını ele alacağını belirterek, okulun gençleri geleceğin dünyasına hazırlaması gerektiğini vurguladı.Başbakan Lecornu, yapay zeka konusunda eğitim vererek ve ekran süresini azaltarak, öğrencilerin özgür ve bağımsız vatandaşlar olmasını sağlamayı hedeflediklerini kaydetti.

Araştırmacılar, 2025 yılında ortaya atılan ve evrenin hızlanan genişlemesini açıklayan “karanlık enerji”nin zayıfladığı yönündeki iddiaları yeniden inceleyerek, bu sonucun hatalı veri yorumlarından kaynaklandığını belirledi.

Karanlık enerji

Araştırmanın başyazarı Dr. Phil Wiseman, önceki ölçümlerin güvenilir olduğunu ve evrenin mevcut teorilerin öngördüğü şekilde davranmaya devam ettiğini söyledi. Bilim insanları, evrenin neden giderek daha hızlı genişlediği sorusunun hâlâ yanıtlanamadığını ancak yeni çalışmanın karanlık enerjinin varlığına ilişkin güçlü kanıtları desteklediğini vurguladı.

Süpernovalar yeniden incelendi

Çalışmada, astronomların evrendeki uzaklıkları ölçmek için kullandığı Tip a süpernovalar yeniden analiz edildi. 2025’teki tartışmalı araştırma, bu yıldız patlamalarının zaman içinde farklı parlaklıklara sahip olduğu ve bunun evrenin genişleme hızına ilişkin hesaplamaları etkileyebileceği öne sürülmüştü. Ancak yeni araştırma, söz konusu çalışmanın bazı temel varsayımlarında hata bulunduğunu ortaya koydu. Özellikle galaksilerin yaşı ile süpernovaları oluşturan yıldızların yaşının aynı kabul edilmesinin sonuçları yanıltıcı hale getirdiği belirtildi.

Evrenin hızlanarak genişlediği keşfi, 1998 yılında Adam Riess, Brian Schmidt ve Saul Perlmutter tarafından yapılmış, bu çalışma bilim insanlarına 2011 yılında Nobel Fizik Ödülü kazandırmıştı.

BM ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) raporlarından yaşlı istismarına dair veriler derlendi.

2030 YILINA KADAR 60 YAŞ VE ÜZERİ NÜFUS, GENÇ NÜFUSU GERİDE BIRAKACAK

BM'den yapılan açıklamaya göre, Dünya Yaşlı İstismarı Farkındalık Günü'nün 2026 teması "Farkındalığın ötesinde: Yaşlı istismarının önlenmesini işler hale getirmek" olarak belirlendi.

2019-2030 döneminde dünya genelinde 60 yaş ve üzerindeki nüfusun 1 milyardan 1,4 milyara çıkması ve genç nüfusu geride bırakması bekleniyor.

Yaşlı nüfusun en fazla ve en hızlı şekilde gelişmekte olan ülkelerde artacağı öngörülüyor.

2050 YILINA KADAR MAĞDUR SAYISI 320 MİLYONA YÜKSELEBİLİR

Yaşlı istismarı fiziksel, psikolojik ve mali istismarın yanı sıra ihmal de dahil olmak üzere birçok biçimde ortaya çıkarken, yaygın olarak yeterince tanınmayan ve bildirilmeyen bir sorun olmaya devam ediyor.

DSÖ'nün 28 ülkeden 52 çalışmaya dayanan açıklamasına göre, 60 yaş ve üzerindeki her 6 kişiden birinin istismara maruz kaldığı tahmin ediliyor.

Yaşlı istismarı mağdurlarının oranı sabit kalsa bile, nüfusun yaşlanması nedeniyle küresel olarak mağdur sayısının hızla artacağı öngörülüyor.

60 yaş ve üzeri küresel nüfusun 2050 yılına kadar 2 milyara ulaşmasıyla, mağdur sayısının da yaklaşık 320 milyona yükselebileceğine işaret ediliyor.

YAŞLI İSTİSMARI NELERE YOL AÇIYOR?

Yaşlılara yönelik istismar fiziksel, ruhsal, ekonomik ve sosyal açıdan birçok ciddi olumsuz duruma neden olabilir.

Bunlar arasında fiziksel yaralanmalar, erken ölüm, depresyon, bilişsel işlevlerde gerileme, mali yıkım ve bakım kuruluşlarına yerleştirilme yer alıyor.

Mağdurların maruz kaldığı istismarın ağır etkileri nedeniyle iyileşme süreçleri de uzun zaman alabilir.

YAŞLI İSTİSMARINI ÖNLEME ÇABALARI NELER?

Yaşlı istismarını önlemek ve buna müdahale etmek için birçok strateji denenirken, bu yöntemlerin çoğunun etkinliğine ilişkin kanıtların ise sınırlı olduğu belirtiliyor.

Küresel ölçekte özellikle gelişmekte olan ülkelerde, yaşlı istismarı ve bunun nasıl önleneceği hakkında çok az şey bilinirken, bazı ülkelerde sağlık sektörü ya da sosyal hizmetler sektörü farkındalığı artırmaya çalışıyor.

Yaşlı istismarını önlemede en iyi yöntemler arasında, bu kişilerin bakım yükünü hafifletmeye yönelik hizmet veren görevlilerin müdahaleleri, mali istismara karşı savunmasız yaşlılar için para yönetimi programları, yardım hatları ve acil barınaklar yer alıyor.

YAŞLANMA VE ENGELLİLİK ALANLARINDA YÜRÜTÜLEN ÇABALARIN YAKIN KOORDİNASYONU GEREKLİ

BM'ye göre, dünya genelinde nüfusun yaşlanmasıyla, daha fazla engelli birey ileri yaşlara ulaşırken, birçok kişi de yaşlandıkça engellilikle karşı karşıya kalıyor.

Bu durum, yaşlanma ve engellilik alanlarında yürütülen çabaların, özellikle koruma, bakım ve toplum temelli destek hizmetleri konusunda daha yakın şekilde koordine edilmesini gerekli kılıyor.

Söz konusu alanların tümü, yaşlı istismarının önlenmesi bakımından kritik önemde bulunuyor.

SpaceX, Tesla gibi dev şirketlerin sahibi olan Musk, serveti 1 trilyon doları aşan ilk kişi oldu.

HALKA ARZ İLE 1 MİLYARI AŞTI

Roket, uydu ve yapay zeka alanlarında faaliyet gösteren SpaceX, dün (11 Haziran) yaptığı halka arz yatırımcıların büyük ilgisiyle 75 milyar dolar kaynak topladı.

Forbes tarafından halka arzın yapılmasından önceki hesaplamalara göre yaklaşık 780 milyar dolar serveti bulunan Musk'ın net varlığı, hisselerin işlem görmeye başlamasıyla beraber 1,1 trilyon doları aştı.

“ELON PRİMİ”

Analistler, SpaceX'in ulaştığı devasa değerin yalnızca şirketin mali performansıyla açıklanamayacağını belirtiyor.

Piyasalarda son yıllarda ortaya çıkan ve "Elon primi" olarak adlandırılan kavram, yatırımcıların Musk'ın vizyonuna duyduğu güven nedeniyle şirketlerin geleneksel değerleme yöntemlerinin üzerinde fiyatlanmasını ifade ediyor.

TRUMP İLE ARALARI BOZULDU

2022 yılında Twitter'ı 44 milyar dolara satın alarak sosyal medya alanına giren Musk, yüz milyonlarca kullanıcıya doğrudan ulaşabileceği bir platform elde etti.

Göç politikalarından kamu harcamalarına kadar birçok konuda yaptığı açıklamalarla sık sık gündeme geldi.

Trump'ın yönetiminde geçen yıl üstlendiği görev de en tartışmalı adımlarından biri oldu. Ancak Musk ile Trump arasındaki yakın ilişki, daha sonra politika ve harcamalar konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle kamuoyu önünde yaşanan bir gerilime dönüştü.

ELON MUSK'IN ÇOCUKLUĞU

28 Haziran 1971’de Güney Afrika’da doğan Elon Musk'ın babası iş insanı, annesi ise model ve diyetisyendi.

Çocukluğunda bilim kurgu romanlarına ilgisi sonucu 10 yaşındayken Commodore VIC-20 bilgisayarıyla programlama yapmaya başladı.

1988 yılında Kanada’da Queen’s Üniversitesi’ne kabul edildi. Daha sonra, Pennsylvania Üniversitesi’nde işletme ve fizik alanlarında öğrenim gördü.

İLK ŞİRKETİ

24 yaşındayken Zip2 adlı, online gazete yayıncılarına web sitesi oluşturma hizmeti veren bir yazılım şirketi kurdu.

Bu şirketi kurduktan 5 yıl sonra 1999 yılında 307 milyon dolara sattı.

PAYPAL'I 1,5 MİLYON DOLARA SATTI

Musk daha sonra X.com diye bir online ödeme şirketi kurdu.

Bu şirket PayPal olarak yeniden markalandı ve eBay tarafından 1,5 milyar dolara satın alındı.

TESLA KURULUYOR

2004'te kurduğu Tesla Motors'u kurarak lüks elektrikli spor arabalarının üretimine başladı.

Şirket ilk olarak 2008'de Tesla Roadster'ı üreterek piyasaya sürdü.

SPCAEX

Musk, 2002'de de SpaceX adlı bir uzay taşımacılığı şirketi kurdu.

Dünya'nın yörüngesine uydur ve diğer uzay araçları taşımada kullanılan roketlerin yeniden kullanılabilir olması üzerinde çalışan şirket ilerleyen yıllarda mürettebatlı uzay araçları üretimine de başladı.

SpaceX, NASA ile birlikte çalışarak Uluslararası Uzay İstasyonu’na mürettebat taşımacılığı gerçekleştirdi.

TWİTTER'I X YAPTI

Musk, 2022'de Twitter'ı 44 milyar dolara satın aldı ve adını X olarak değiştirdi.

ÖZEL HAYATI VE ÇOCUKLARI

Elon Musk'ın ilk eşi olan Kanadalı yazar Justine Wilson ile evliliğinden 6 çocuğu oldu.

2002 yılında doğan ilk çocuğu henüz 10 haftalıkken hayatını kaybetti.

2004 yılında ise Griffin ile Vivian adındaki ikizleri dünyaya geldi.

İkizlerden Vivian, 2020'de trans kimliğini açıklayarak babasıyla bağlarını koparttı ve annesinin soyadını kullanmaya başladı.

Çiftin 2006'da ise tüp bebek yöntemiyle Kai, Saxon ve Damian adındaki üçüz çocukları doğdu.

İKİNCİ İLİŞKİSİNDEN 3 ÇOCUK

Musk'ın, Kanadalı müzisyen Grimes ile birlikteliğinden de 3 çocuğu bulunuyor.

Çift, 2020 yılında doğan ilk çocuklarına X adını verdi.

Exa Dark Sideræl adlı ikinci çocukları ise 2021'de taşıyıcı anne aracılığıyla dünyaya geldi.

Çift ilişkilerinin bitmesinden sonra ise tam doğum tarihi bilinmeyen, Techno Mechanicus adını verdikleri üçüncü bir çocukları olduğunu kamuoyuyla paylaştı.

ŞİRKET YÖNETİCİSİNDEN 4 ÇOCUĞU VAR

Musk'ın, nöroteknoloji şirketi olan Neuralink'in üst düzey yöneticilerinden Shivon Zilis'ten de tüp bebek yöntemiyle dünyay gelmiş 4 çocuğu var.

2021'de Strider ve Azure adlı ikizler gizlice dünyaya geldi.

Çiftin aynın şekilde 2024 ve 2025'te birer çocukları oldu.

ABD'li yazar ve siyaset yorumcusu Ashley St. Clair, 2025 yılı başlarında Elon Musk'tan bir çocuk dünyaya getirdiğini açıkladı.

Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi (ECMWF) bünyesindeki Copernicus İklim Değişikliği Servisi (C3S), mayıs ayına ilişkin sıcaklık değerlerini açıkladı.

Buna göre, küresel yüzey sıcaklığı ortalama 15,81 dereceyle 1991-2020 mayıs ayı ortalamasının 0,55 derece üzerinde gerçekleşti. Geçen ayki ortalama yüzey sıcaklığı sanayi öncesi 1850-1900 dönemi ortalamasına göre 1,42 derece yüksek seyretti.

Böylece Mayıs 2026 kayıtlardaki en sıcak ikinci mayıs ayı oldu. En sıcak mayıs, 2024'te yaşanmıştı.

Dünyada deniz yüzeyi sıcaklığı da mayısta 20,9 dereceyle kayıtlardaki en sıcak ikinci değer olarak kaydedildi. En yüksek sıcaklık 20,93 dereceyle Mayıs 2024'te görülmüştü.

Ekvatoral Pasifik, gelecek aylarda gelişmesi beklenen El Nino koşullarına doğru geçişini sürdürürken deniz yüzeyi sıcaklıkları tropikal Pasifik'in geniş bir bölümünde olağanüstü yüksek seviyelerde kalmaya devam etti.

AVRUPA'DA ERKEN VE ŞİDDETLİ SICAK HAVA DALGASI HAKİM OLDU

Avrupa genelinde mayıs, ortalamadan çok daha serin koşullardan Batı Avrupa'da yılın yaşanan erken ve şiddetli sıcak hava dalgalarına hızla geçilen bir ay oldu. Batı Avrupa'daki sıcak hava dalgası, yılın bu kadar erken döneminde gözlemlenen en yoğun koşullar olarak kayıtlara geçti.

Sıcak hava dalgası sırasında Fransa, İngiltere, İrlanda ve Portekiz özellikle ağır koşullara maruz kaldı. Copernicus'a göre söz konusu erken sıcak hava dalgası dikkat çekici olmakla birlikte hızla ısınan Avrupa'da sıcak hava dalgalarının daha sık, şiddetli ve erken görülmesine yönelik uzun vadeli eğilimle uyumlu.

Ay boyunca kurak ve yağışlı koşullar arasında da belirgin bir tezat görüldü. İtalya ve İspanya'nın aralarında bulunduğu Batı, Orta ve Doğu Avrupa'nın geniş kesimleri ortalamanın altında yağış aldı. Buna karşılık Türkiye, Bulgaristan ve Moldova'da yaygın seller görüldü. Kıta Avrupa'sının kuzeybatısı, Kuzey İskandinavya, Finlandiya, Türkiye ve Karadeniz bölgesinin bazı kesimleri ortalamanın üzerinde yağış aldı.

Ayrıca Avrupa mart-mayıs döneminde kayıtlardaki en sıcak üçüncü baharı yaşadı.

Kuzey Amerika, Çin'in batısı, Brezilya, Güney Afrika ve Avustralya'nın geniş bir bölümünde ortalamanın üzerinde yağışlı koşullar görülürken ABD'nin orta kesimleri, Orta Asya'nın büyük bir bölümü, Madagaskar, Avustralya'nın güneybatısı ve Güney Amerika'nın geniş bir kısmında ortalamanın altında yağış koşulları hakim oldu.

Uluslararası haber ajansı Associated Press (AP), ABD Dışişleri Bakanlığı’nın vize başvurularında hızlandırılmış randevu hizmeti sunmaya hazırlandığını öne sürdü.

Habere göre, iş ve turistik vize başvurusunda bulunan kişiler, mevcut başvuru ücretine ek olarak 750 dolar ödemeleri halinde randevu süreçlerini önemli ölçüde kısaltabilecek. Söz konusu pilot program kapsamında başvuru sahiplerinin yaklaşık 10 gün içerisinde randevu alabilmesinin hedeflendiği belirtiliyor.

Pilot uygulama belirli temsilciliklerde başlayabilir

AP’nin ulaştığı belgelere dayandırdığı bilgilere göre, yeni sistemin ilk etapta belirli büyükelçilik ve konsolosluklarda pilot uygulama olarak hayata geçirilmesi planlanıyor. Programın 1 Temmuz ile 31 Aralık tarihleri arasında uygulanabileceği ifade ediliyor.

Bu süreçte özellikle yoğun başvuru alan ülkelerde randevu bekleme sürelerinin azaltılması amaçlanıyor. Pandemi sonrası artan talep nedeniyle birçok ülkede ABD vize randevularında aylar süren gecikmeler yaşanıyordu.

Ödeme vize garantisi sağlamıyor

Dikkat çeken bir diğer detay ise 750 dolarlık ek ödemenin tamamen isteğe bağlı olması. Bu ücretin ödenmesi, yalnızca randevu sürecinin hızlandırılmasını kapsıyor. Yetkililer, söz konusu ödemenin vize onayı anlamına gelmediğinin altını çiziyor.

Ukrayna'ya füze ve insansız hava araçlarıyla geniş çaplı saldırı düzenlendi.

Başkent Kiev ve birçok bölgede sirenler çaldı.

Saldırılar sonrası Kiev'in bazı bölgelerinde dumanlar yükseldiği görüldü.

Ukrayna ordusu füze tehdidine ilişkin uyarılarda bulunurken Ukrayna hava sahasında çok sayıda İHA'nın tespit edildiği açıklandı.

Rus güçlerinin Dnipro ve Zaporijya bölgelerine yönelik füze saldırıları gerçekleştirdiği bildirildi.

VATANDAŞLARA SIĞINAKLARA GİTMELERİ ÇAĞRISI

Kiev Şehir Askeri İdaresi, Rus İHA'larının Ukrayna üzerinde faaliyet gösterdiğini belirterek vatandaşlara sığınaklara gitmeleri çağrısında bulunurken şehrin bazı bölgelerine elektrik verilemediği bildirildi.

Açıklamada ayrıca Rus stratejik bombardıman uçaklarının hareketliliği ile düşman deniz unsurlarından seyir füzesi fırlatıldığı da ifade edildi.

Yetkililer, Rus saldırı İHA'larının oluşturduğu tehdit nedeniyle başkentte hava saldırısı alarmının devreye alındığını duyurdu.

RUSYA, KALİBR FÜZELERİ FIRLATTI

Ukrayna Hava Kuvvetleri de ülkenin çeşitli bölgelerinde çok sayıda İHA grubunun hareket halinde olduğunu açıkladı.

Olası balistik füze saldırılarına karşı da uyarıda bulunulurken ulusal alarm haritasına göre gece boyunca Ukrayna'nın büyük bölümünde hava saldırısı alarmları aktif kaldı.

Rusya'nın gecenin ilerleyen saatlerinde Hazar Denizi üzerinden Ukrayna'ya doğru uzun menzilli ve yüksek hassasiyetli Kalibr seyir füzeleri fırlattığı da bildirildi.

4 KİŞİ ÖLDÜ

Kiev Belediye Başkanı Vitaliy Kliçko, Rus ordusunun kente yönelik geceden bu yana yoğun hava saldırısını sürdürdüğünü bildirdi.

Kliçko, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Rusya'nın Kiev'e yönelik yerel saatle 03.18'den itibaren başlattığı yoğun hava saldırılarının sürdüğünü belirtti.

Kentin farklı bölgelerinde yangın çıktığına işaret eden Kliçko, saldırı sonucu Kiev'deki bazı apartmanlar, bir poliklinik binası ve benzin istasyonu gibi farklı yapıların hasar gördüğünü, arama kurtarma çalışmalarının devam ettiğini kaydetti.

Kliçko, mevcut bilgilere göre saldırılarda 4 kişinin öldüğünü, 3'ü çocuk 51 kişinin yaralandığını ifade etti.

Ukrayna Hava Kuvvetleri Komutanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada da başta Kiev ve bölgesi olmak üzere ülkenin farklı bölgelerine yönelik füze ve silahlı insansız hava araçlarıyla saldırıların devam ettiği bildirildi.

İngiltere Meteoroloji Ofisi tarafından hazırlanan raporda şu değerlendirmelere yer verildi:

“2026 ile 2030 arasında küresel ortalama yüzeye yakın sıcaklığın, 1850-1900 ortalama seviyelerinin 1,5 derece üzerine geçici olarak en az bir yıl boyunca çıkması çok muhtemel (yüzde 91 olasılık). Bu seviye, küresel ortalama yüzey sıcaklığının sanayi dönemi öncesi temel seviyenin 1,55 derece üzerinde olduğu 2024'te de geçici olarak aşılmıştır. 2026-2030 5 yıllık ortalamasının 1850-1900 ortalamasının 1,5 derece üzerine çıkması muhtemel (yüzde 75 olasılık). Gelecek 5 yılda herhangi bir yılın 1850-1900 ortalamasının 2 derece üzerine çıkması son derece düşük olasılıktadır (yüzde 1'den az).”

"2026'NIN SONU İÇİN BİR EL NİNO TAHMİNİ VAR"

Orta Tropikal Pasifik'teki 5 yıllık ortalama sıcaklık tahmininin özellikle 2027 ve 2028'de, sıcaklık artışına neden olan El Nino koşullarına doğru bir eğilim gösterdiğine de raporda işaret edildi.

Güneydoğu Avrupa'da 2009'dan bu yana uzun yıllar süren yüksek yağışların ardından son yılların anormal derecede kurak geçtiğine dikkat çekilen raporda 2026-2030 döneminin anormal derecede yüksek yağışlı olabileceğinin tahmin edildiği ancak bu bölge için tahmin doğruluğunun düşük olduğu belirtildi.

Raporda görüşlerine yer verilen raporun baş yazarı Dr. Leon Hermanson, 2026 sonu için bir El Nino hava olayı tahmininin olduğunu kaydetti.

Hermanson, "(El Nino etkisi) Bu da bir sonraki yıl olan 2027'nin, bir sonraki rekor kıran yıl olma olasılığını artırıyor"değerlendirmesinde bulundu.

Suudi Arabistan Genel İstatistik Kurumu'nun açıkladığı verilere göre 1447 Hicri yılında hacı sayısı 1,7 milyona ulaştı.

Hacca gidenlerin 893 bini erkeklerden, 813 bini ise kadınlardan oluştu.

1,5 MİLYONU YURT DIŞINDAN

Hacca gidenlerin 1,5 milyonu yurt dışından, 160 bin civarında hacı ise Suudi Arabistan'ın içinden.

Yurtdışından hacca gidenlerin 1 milyon 480 bini hava yolunu, 54 bini kara yolunu kullandı. 6 bin civarında hacı ise deniz yoluyla Suudi Arabistan'a gitti.

Hac esnasındaki kurban talebini karşılamak için Cidde'ye 1,7 milyon koyun götürüldü.

SICAKLIK ÖNLEMLERİ

Riyad yönetimi, sıcaklar için de önlemler alıyor. Hacıların 4 gün konakladıkları Mina bölgesindeki yollarda “ısı engelleyici kaplama” kullanılmaya başlandı.

Suudi Arabistanlı yetkililerin bildirdiğine göre bu yöntemle yol sıcaklığı 15-20 derece civarında düşebiliyor.

577 HACI ADAYI HAYATINI KAYBETTİ

Şu ana kadar 577 hacı adayınının hayatını kaybettiği belirtiliyor. Mekke'de sıcaklık 50 derecenin üzerinde seyrediyor.

İngiltere merkezli medya kuruluşu Daily Mirror tarafından yayımlanan rapora göre, Sri Lanka hükümeti turizm gelirlerini artırmak ve küresel seyahat lojistiğini kolaylaştırmak amacıyla vize muafiyeti politikasında yeni bir düzenlemeye gitti.

SRİ LANKA'DAN VİZE MUAFİYETİ

Alınan bu resmi kararla birlikte Türk vatandaşlarının herhangi bir giriş harcı ödemeden seyahat edebileceği ülkeler listesine bir yenisi daha eklenmiş oldu.

Bu gelişme, Türk pasaportu sahiplerinin vizesiz, kapıda vize, e-vize veya doğrudan kimlik kartıyla giriş yapabildiği küresel destinasyon sayısını 100’ün üzerine çıkardı.

50 DOLARLIK GİRİŞ HARCI RESMEN SONA ERDİ

Güney Asya'nın stratejik ada ülkesi Sri Lanka, ekonomik kalkınma planları kapsamında yabancı turistler için uyguladığı Elektronik Seyahat İzni (ETA) maliyetlerini yeniden yapılandırdı.

Alınan idari kararla, Türk seyahatseverlerin ülkeye giriş yaparken ödemekle yükümlü olduğu 50 dolarlık harç kalemi tamamen yürürlükten kaldırıldı.

Uluslararası turizm pazarında rekabet gücünü artırmak isteyen Kolombo yönetimi, bu harç muafiyetiyle birlikte Türkiye'den bölgeye yönelecek olan turistik ve ticari uçuş trafiğini canlandırmayı hedefliyor.

Havalimanlarındaki pasaport kontrol noktalarında yaşanan bürokratik bekleme sürelerini de azaltması beklenen karar, seyahat acenteleri ve havayolu şirketleri tarafından operasyonel bir kolaylık olarak kayıtlara geçirildi.

TÜRK PASAPORTUNUN VİZESİZ ERİŞİM HACMİ 100 ÜLKEYİ AŞTI

Sri Lanka'nın harç muafiyeti kararı, küresel pasaport endekslerinde Türk vatandaşlarının erişim gücünü yeniden gündeme taşıdı.

Son resmi verilerle birlikte Türk pasaportu sahiplerinin vize muafiyeti veya kolaylaştırılmış vize prosedürleriyle seyahat edebildiği toplam ülke sayısı 100 barajını aşmış durumda.

Güncellenen küresel seyahat haritasında Türk vatandaşlarının vizesiz giriş yapabileceği ülkeler:

Avrupa ve Balkanlar: Arnavutluk, Azerbaycan, Belarus, Bosna Hersek, Karadağ, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC), Kuzey Makedonya, Moldova, Sırbistan, Ukrayna.

Asya: Brunei, Filipinler, Hong Kong, Japonya, Kazakistan, Kırgızistan, Malezya, Moğolistan, Özbekistan, Singapur, Tayland.

Güney ve Orta Amerika: Arjantin, Belize, Bolivya, Brezilya, Ekvador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Kolombiya, Kosta Rika, Nikaragua, Panama, Paraguay, Peru, Şili, Uruguay, Venezuela.

Afrika ve Orta Doğu: Fas, Katar, Libya, İran, Tunus, Umman, Ürdün, Lübnan, Suudi Arabistan.

Karayipler ve Okyanusya: Antigua ve Barbuda, Bahamalar, Barbados, Dominik Cumhuriyeti, Fiji, Haiti, Jamaika, Mikronezya, St. Kitts ve Nevis, St. Lucia, St. Vincent ve Grenadinler, Trinidad ve Tobago, Vanuatu.

Kapıda Vize (VOA): Bangladeş, Burkina Faso, Burundi, Cibuti, Ermenistan, Etiyopya, Guinea-Bissau, Kamboçya, Komorlar, Kuveyt, Laos, Madagaskar, Maldivler, Marshall Adaları, Mısır (ücretli, 30 gün), Moritanya, Mozambik, Namibya, Nepal, Palau (50 dolar, 30 gün), Ruanda, Samoa, Senegal, Sierra Leone, Somali, Sudan, Tanzanya, Tayvan, Doğu Timor, Tonga, Tuvalu, Zambiya, Zimbabve, Güney Afrika (ücretsiz kaşe, 30 gün).

E- Vize / Online Vize: Avustralya (eTA), Bahreyn, Benin, Bhutan, Endonezya, Fildişi Sahili, Gabon, Gine, Irak, Kenya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Küba, Lesotho, Malavi, Meksika, Myanmar, Nijerya, Pakistan, Papua Yeni Gine, Rusya, Güney Kore (K-ETA zorunlu), Güney Sudan, Tacikistan, Togo, Uganda, Birleşik Arap Emirlikleri, Vietnam.

KÜRESEL SEYAHAT REKABETİNDE YENİ TEŞVİKLER

Uluslararası seyahat analistleri, pandemi sonrası dönemde ve 2026 yılı makroekonomik verileri ışığında gelişmekte olan ülkelerin döviz girdisi sağlamak adına bu tarz radikal muafiyet adımları attığını belirtiyor.

Tayland ve Malezya'nın ardından Sri Lanka'nın da Türk pasaportuna yönelik mali bariyerleri kaldırması, Asya pazarındaki turizm rekabetinin derinleştiğini gösteriyor.

Açıklamada, yeni vakaların ilk Ebola hastasını hastaneye götüren Ugandalı bir şoför, hastaya müdahale sırasında virüse maruz kalan Ugandalı bir sağlık çalışanı ile Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nden (KDC) bir vatandaş olduğu belirtildi.

Vakaların tamamının gözetim altında olduğu aktarılan açıklamada, temaslı kişilerin takip edildiği, toplum içinde yerel yayılım tespit edilmediği kaydedildi.

Açıklamada ayrıca, Uganda'da görülen vakaların, komşu KDC'de devam eden Ebola varyantı "Bundibugyo virüsü" salgınıyla bağlantılı olduğu bildirildi.

Uganda'da tespit edilen Ebola vakalarının sayısı 5'e yükseldi

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus da ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı paylaşımda, Uganda'da bugün 3 yeni Ebola vakası daha doğruladığını belirtti.

Ghebreyesus, "Bunlar arasında bir Ugandalı sağlık çalışanı, bir şoför ve komşu KDC'deki Ituri eyaletinden tıbbi bakım için gelen Kongolu bir vatandaş bulunuyor. Bu vakalar, Uganda'da Bundibugyo virüsünün neden olduğu Ebola hastalığına yakalandığı tespit edilen toplam kişi sayısını 5'e çıkardı." ifadelerini kullandı.

Ebola virüsüne yakalandığından şüphelenilen ve doğrulanan kişileri tespit etme, izleme ve tedavi etme çabalarından dolayı Uganda Sağlık Bakanlığını takdir eden Ghebreyesus, salgınla mücadeledeki bu kritik süreçte, yetkililerin virüsün yayılmasını kontrol altına almak için yüksek düzeyde teyakkuzda kalmalarının hayati önem taşıdığını vurguladı.

Ghebreyesus, DSÖ'nün, salgını kontrol altına almak, etkilenen kişileri desteklemek ve koordineli bir müdahaleyi güçlendirmek için Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Africa CDC), KDC ve Uganda'daki ortaklarıyla birlikte çalıştığına da değindi.

Ülkede, kaydedilen ilk 2 vaka da KDC'den gelen yolculardan bulaşmış ve vakalardan biri hayatını kaybetmişti.

Ebola salgını KDC'de yeniden görüldü

KDC'nin doğusundaki Ituri eyaletinde açıklanan 246 şüpheli vaka ve 65 ölümün ardından ülkede 15 Mayıs'ta Ebola salgını ilan edilmişti.

DSÖ, 17 Mayıs'ta Ebola salgını nedeniyle uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan etmişti.

Sağlık yetkililerine göre mevcut salgın, nadir bir Ebola varyantı olan "Bundibugyo" virüsünden kaynaklanıyor ve onaylanmış bir tedavisi veya aşısı bulunmuyor.

KDC hükümetinin yayımladığı Ebola durum raporuna göre, salgında bugüne kadar 160 kişi hayatını kaybetti, toplam 671 vaka tespit edildi ve toplam temaslı sayısı 1441 olarak kaydedildi.

Ebola, Afrika'da binlerce kişinin ölmesine neden oldu

Bir tür kanamalı ateşe yol açan Ebola virüsü, ilk kez 1976'da Sudan'ın Nzara ve KDC'nin Yambuku kentlerinde eş zamanlı salgınlarla ortaya çıkmıştı.

KDC'deki salgın, Ebola Nehri yakınında bir köyde başladığı için hastalığa bu nehrin adı verilmişti.

Ebola virüsü, Aralık 2013'te Batı Afrika'da yayılmıştı. Gine, Liberya ve Sierra Leone'de 2014-2017 yıllarında görülen salgında 30 bin kişiye virüs bulaşmış ve hastaların 11 binden fazlası ölmüştü.

Tahran'la müzakerelerin sürdüğünü ve bu sürecin sonunda İran'ın nükleer silah elde etmesine hiçbir şekilde izin vermeyeceklerini söyleyen Trump, "Burada bazılarının 'çılgın' diyebileceği bir ülkenin nükleerleşmesinden bahsediyoruz. İran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin veremeyiz. İşin özü bu. Buna müsaade edemeyiz. İran, nükleer silah elde ederse Orta Doğu'da nükleer savaş yaşanır ve o savaş buraya ve Avrupa'ya uzanır. Bunun olmasına izin veremeyiz ve olmayacak. Düşünebildiğim hiçbir şey, İran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin vermemek gerektiğinden daha önemli değil" şeklinde konuştu.

"ÜCRETLİ GEÇİŞ İSTEMİYORUZ"

Trump, 'İran'ın Umman ile görüşerek Hürmüz Boğazı'ndan ticari geçişlerde ücret almaya yönelik bir girişimde olduğu' yönündeki haberleri değerlendirdi.

Hürmüz Boğazı'nın uluslararası bir su yolu olduğunu ve tüm ticari geçişlere açık olması gerektiğini vurgulayan Trump, "Bu konuyu inceliyoruz, haberimiz var. Ücretli geçiş istemiyoruz, burası uluslararası bir su yolu. Daha önce de müzakere etmişler, onlarla görüşmüşler, neler olacağını göreceğiz"ifadelerini kullandı.

Trump, İran'ın limanlarına yönelik ABD ablukasının tam olarak sürdüğünü ve ablukanın çok etkili olduğunu vurgulayarak, "Bizim onayımız olmadan geçebilen tek bir gemi bile olmadı ve donanmamız harika bir iş çıkardı. Bizim onayımız olmadan hiçbir gemi, İran'a girmiyor veya İran'dan çıkmıyor" dedi.

"ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ URANYUMU İMHA EDECEĞİZ"

Yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun ABD tarafından alınıp alınmayacağıyla ilgili soruya Trump, "Yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu biz alacağız, ona ihtiyacımız yok, muhtemelen aldıktan sonra da imha edeceğiz ama onların elinde kalmasına izin vermeyeceğiz" yanıtını verdi.

Alınan yeni kararla birlikte daha önce 60 gün olarak uygulanan vizesiz kalış hakkı 30 güne indirildi.

BBC’nin aktardığı bilgilere göre, söz konusu düzenleme Tayland Bakanlar Kurulu tarafından bugün kabul edildi. Pandemi sonrası turizmi canlandırmak amacıyla 2024 yılında devreye alınan 60 günlük vizesiz kalış uygulaması, yeni kararla yeniden eski sınırına çekilmiş oldu.

Sistemin kötüye kullanılması

Yetkililer, kararın arkasında güvenlik ve denetim kaygılarının bulunduğunu belirtti. Tayland Hükümet Sözcüsü Rachada Dhanadirek yaptığı açıklamada, uzun süreli vizesiz giriş hakkının bazı yabancılar tarafından istismar edildiğini ifade etti.

Dhanadirek, mevcut sistemin özellikle:

• Kaçak çalışma,
• Yasa dışı işletme faaliyetleri,
• Dolandırıcılık şebekeleri

tarafından kullanıldığını ve bunun ülke açısından ciddi bir güvenlik açığı oluşturduğunu vurguladı.

Turizm sektöründe tartışma yarattı

Kararın turizm sektöründe tartışmalara yol açtığı belirtiliyor. AFP verilerine göre turizm, Tayland ekonomisinin bel kemiğini oluşturuyor ve ülke GSYH’sinin yüzde 10’undan fazlasını kapsıyor.

Türkiye’yi de kapsıyor

Yeni düzenleme, Türkiye dahil toplam 93 ülkenin vatandaşlarını kapsıyor. Bu ülkelerden Tayland’a turistik amaçla giden ziyaretçiler artık vizesiz olarak en fazla 30 gün kalabilecek.

Kararın yürürlüğe giriş tarihi ve uygulamaya ilişkin detayların ise önümüzdeki günlerde netleşmesi bekleniyor.

EMA Basın ve Halkla İlişkiler Birimi yetkilisi Yasmina Alcazar, Hollanda bandıralı "MV Hondius" yolcu gemisinde tespit edilen ve hızla dünya gündemine oturan hantavirüs vakalarına karşı halihazırda onaylı antiviral tedavi veya aşı olmadığını belirtti.

Bu tür vakalar için uygulanan tedavinin klinik destekleyici bakım ve erken teşhise dayandığını kaydeden Alcazar, "Hayvanlardan geçen bu virüs için aşı veya belirli proteinleri hedef alan ve bağışıklık sisteminizin hastalıklarla savaşmasına yardımcı olan antikor geliştirilmesi hala erken aşamalarda" dedi.

Alcazar, mevcut antiviral tedaviler arasında bu tür hantavirüsler için etkili ve önerilen tedavi bulunmadığını, klinik onay için yeterli çalışma ve kanıtın da mevcut olmadığını belirtti.

Antiviral bir ilaç olan ve Kovid-19 vakalarında da kullanılan Favipiravir'in hantavirüs vakalarında kullanımını destekleyecek klinik veri bulunmadığını aktaran Alcazar, "Antimikrobiyaller veya antiviraller hastalarda kullanılmadan önce laboratuvarda test edilmeli." ifadelerini kullandı.

Alcazar, Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) tarafından hantavirüs için yayımlanan değerlendirme raporunda bu mevcut tedavi yöntemleri ve destekleyici müdahaleler konusunda bilgilendirme yapıldığını belirterek, durumu yakından takip ettiklerini vurguladı.

EMA aşı geliştirilmesini desteklemeye hazır

EMA'nın pandemi, acil halk sağlığı ve bu tür belirsiz durumlarda düzenleyici faaliyetleri yöneten bir Acil Durum Görev Gücüne (ETF) sahip olduğunu kaydeden Alcazar, "EMA, ETF aracılığıyla hantavirüsler için aşı ve tedavilerin geliştirilmesini ve düzenleyici değerlendirmesini desteklemeye hazır. Hazırlık faaliyetleri kapsamında EMA, özellikle hantavirüslere ve Bunyaviricetes sınıfına ait (kemirgenler üzerinden bulaşan) diğer virüslere karşı antiviraller ve aşılar geliştiren ilaç firmalarının haritasını çıkardı." dedi.

Alcazar, EMA'nın durumu ECDC, Avrupa Komisyonu ve Avrupa ilaç düzenleyici ağı ile koordinasyon içinde yakından izlediğini bildirdi.

Gemideki hantavirüs vakaları

Hollanda bandıralı lüks yolcu gemisi MV Hondius, 1 Nisan'da Arjantin'in Ushuaia Limanı'ndan hareket etmişti.

Gemide, 11 Nisan'da 70 yaşındaki Hollanda vatandaşı hayatını kaybetmiş, 13-16 Nisan'da Afrika'nın batısındaki Tristan da Cunha, Erişilmez Ada ve Bülbül Adası ziyaretlerinde 6 yolcunun daha gemiye binmesiyle bu tarihlerdeki kayıtlara göre toplamda 180 yolcu ve mürettebat olduğu belirtilmişti.

Santa Elena'ya geldiğinde gemiden 30 kadar yolcunun yanı sıra hayatını kaybeden yolcunun cesedi ile semptom bulunan Hollandalı eşi de ayrılmıştı. Johannesburg'a giden Hollandalı kadın 26 Nisan'da hayatını kaybetmişti.

İngiliz vatandaşı olan ve semptom gösteren bir erkek yolcu da yanındaki ABD'li arkadaşı ile 27 Nisan'da gemiden indirilmişti.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 2 Mayıs'ta MV Hondius, Cabo Verde'de (Yeşil Burun Adaları) olduğu sırada hantavirüs vakalarının gemide görüldüğünü açıklamış ve 3 Mayıs'ta bir Alman kadın yolcunun hayatını kaybetmesiyle bu gemide seyahat edip virüsten ölenlerin sayısı 3'e çıkmıştı.

Cabo Verde yetkililerinin geminin yanaşmasına ve herhangi bir kişinin inmesine izin vermemesi üzerine DSÖ ve İspanya arasında yapılan görüşmeler sonrasında 5 Mayıs'ta yolcuların indirilmesi için MV Hondius'un Tenerife'ye getirilmesine karar verilmişti.

Tenerife'den tahliye edilen yolculardan 1 Fransız ve 1 ABD'li de ülkelerine gittiklerinde hantavirüs testleri pozitif çıkmıştı.

Hantavirüs

Hantavirüs, çoğunlukla kemirgenlerden bulaşan hastalık olarak biliniyor.

Kemirgenlerin kurumuş dışkı, idrar ve salyalarının karıştığı havanın solunması, bazen de kemirgen tarafından ısırılma ya da tırmalanmayla bulaşan virüs, ateş, yorgunluk ve kas ağrısı gibi semptomlar gösteriyor.

Solunum yetmezliğine de sebep olabilen virüs, bazı durumlarda iç kanama ve böbrek yetmezliği şeklinde seyrediyor.

İsmi açıklanmayan İranlı bir yetkili, İran'ın açıkladığı ön koşulların müzakereye başlama için 'asgari güven oluşturucu güvenceler' olduğunu söyledi.

Yarı resmi Fars Haber Ajansı'na konuşan İranlı yetkili, tüm cephelerde savaşın sona ermesi, yaptırımların kaldırılması, bloke edilen varlıkların serbest bırakılması, savaştan kaynaklanan zararların tazmin edilmesi ve Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik hakkının kabul edilmesini içeren 5 ön şartın kabul edilmemesi halinde İran'ın ABD ile yeniden müzakerelere girmeyeceğini vurguladı.

İRAN'DAN ULUSLARARASI TOPLUMA ÇAĞRI

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise sosyal medya hesabından ABD ve İsrail’in ülkesine yönelik saldırılarına tepki göstererek uluslararası topluma İran’ın yanında olma çağrısında bulundu.

Dini, etnik kökeni, milliyeti fark etmeksizin barış, adalet ve insan onuru gibi evrensel değerlere derinden bağlı olan tüm insanlara seslenen Bekayi, "ABD ve İsrail, İran ve ABD diplomatik müzakereler yürütürken, bir yıldan kısa bir süre içinde ikinci kez, 28 Şubat 2026'da ülkemize karşı saldırganlık savaşını başlattı. Bu sadece toprak, kaynaklar veya jeopolitik üzerine bir savaş değildir. Bu, çağımızda ve gelecekte iyi ile kötünün tanımını belirleyecek olan bir savaştır" dedi.

İran'ın içine çekildiği şeyin sıradan bir savaş olmadığının altını çizen Bekayi, "Bir tarafta her türlü savaş hukukunu ve temel insanlık onurunu ihlal etmekten zevk alanlar, eğlence için cinayet işleyenler, ailelerine eziyet etmek için çocukları katledenler, sadece yıkıcı güçlerini test etmek için kadın spor salonlarına en yeni füzeleri fırlatanlar duruyor. Bu, silahsız gemileri daha fazla eğlence için torpidolamakla övünenlerle, masum hayatları korumak için olağanüstü çaba sarf edenler arasındaki bir savaştır"hatırlatmasında bulundu.

"SEÇİM SİZİN, TARİH YAŞANANLARI HATIRLAYACAK"

İran'a karşı başlatılan saldırganlığı 'vahşet için bahaneler uyduran profesyonel yalancılar ile vatanlarını ve insan onurunu yalnızca kendi güçlerine ve kararlılıklarına güvenerek savunan gururlu bir halk arasındaki bir savaş' olarak niteleyen Bekayi, "Bu, kararları ahlaki tavizlerin gölgesinde kalanlarla, vicdanı rahat bir şekilde hareket edenler arasındaki bir savaştır. Bu, insanlığın geleceği için belirleyici bir mücadeledir. Medeniyetin zorlukla kazanılmış başarılarının, insan haklarının, hukukun üstünlüğünün ve temel ahlakın, hayatta mı kalacağına yoksa silinip mi gideceğine karar verecektir" ifadelerini kullandı.

İnsanlığın seçim yapmak zorunda olduğunu vurgulayan Bekayi, "Baskı, yalan ve gasp yoluyla hüküm süren modern köle efendileri, kibirli, zorba ve hesap vermeyenler tarafından yönetilen bir dünyayı kabul mü edeceğiz? Yoksa saygı, adalet, barış ve insan onuruna dayanan bir dünyayı mı savunacağız?" diye sordu.

İnsanlık vicdanının henüz ölmediğini hatırlatan Bekayi, "Ancak böyle zamanlarda sessizlik, kötülükle suç ortaklığıdır. Barbarlık ve tahakküm yolunu reddediyorsanız, dünya kanunsuzluk ve esaret uçurumuna sürüklenmeden önce konuşacak, harekete geçecek ve tarihin doğru tarafında yer alacak ahlaki cesareti bulun. Seçim sizin, tarih yaşananları hatırlayacak" dedi.