"Yapay Zeka ve Sinema" başlıklı dosya haberinin birinci bölümünde, Asya ülkelerinde yapay zekayla üretilen dizi projeleri ve bu projelerin sinema sektörünü nasıl etkilediği ele alındı.

Sinema ve eğlence sektöründe senaryo yazımı, karakter tasarımı, seslendirme ve video kurgusu gibi süreçler artık yapay zeka modelleri tarafından yapılabiliyor.

Asya pazarında, özellikle Çin, Hindistan ve Endonezya'da medya şirketleri, üretim maliyetlerini düşürmek ve daha hızlı içerik üretmek için yapay zeka aracılığıyla dizi yapıyor.

Öte yandan izleyiciler, sinema mecralarında ve sosyal medyada, bu yapımların karakterlerin duygusal derinliğini yansıtamadığını ve sahneler arasında hareket sürekliliği bakımından yetersiz kaldığını ifade ediyor.

ÇİN, ENDONEZYA VE HİNDİSTAN'DA YAPAY ZEKA İLE ÜRETİLEN KISA DİZİLER DİKKATİ ÇEKİYOR

Pekin merkezli bağımsız teknoloji analiz platformu Hello China Tech'e göre, mobil cihazlar için üretilen ve bölümleri 2-5 dakika arasında değişen kısa diziler, Çin'de hızla büyüyen bir sektör haline geldi.

Çin'de Ocak 2026'da 14 bin 600'den fazla yapay zeka destekli kısa dizi yayımlanırken dolaşımdaki yapay zeka yapımı kısa dizi sayısı ise Şubat 2026 itibarıyla 127 bin 800'e ulaştı.

Endonezya'da Ocak 2026'da yayınlanmaya başlayan ve halk efsanelerini konu alan "Legenda Bertuah" isimli dizi ise ülkede tamamen yapay zeka ile üretilen ilk televizyon yapımı oldu.

Hindistan merkezli medya devi JioStar, senaryo yazımından karakter tasarımına, seslendirmeden kurguya kadar tüm üretim süreçlerinin yapay zeka tarafından yürütüldüğü yapımlar üzerine de çalışıyor.

JioStar'ın 2025'te yayımladığı ve Hindistan'ın Mahabharata destanını yeniden anlatan 100 bölümlük yapay zeka destekli dizisi, yayınlandığı ilk gün 6,5 milyon izlenmeye ulaştı.

KARELER ARASINDA KARAKTERLERİN VÜCUT BÜTÜNLÜĞÜ BOZULUYOR

Hindistan'ın "Mahabharat: Ek Dharmayudh" isimli dizisinde görkemli savaş sahneleri ve mitolojik mekan tasvirleri dikkat çekerken karakterlerin göz teması, vücut bütünlüğü ve hareket akışında süreklilik sorunları dikkati çekiyor.

Endonezya'da yapay zeka teknolojisiyle hazırlanan "Legenda Bertuah"ta ise karakterlerin mimik ve vücut hareketlerinin bazı sahnelerde doğal akışı koruyamadığı gözlemleniyor.

Yapay zekayla üretilen dizilerde karakterlerin duygusal aktarımı geleneksel oyunculuk performanslarına kıyasla daha sınırlı kalıyor ve bazı sahnelerde ise el, kol veya yüz gibi uzuvların şekli anlık olarak bozuluyor.

Bazı sahnelerde karakterlerin ağız hareketleri konuşmalarla tam uyum sağlayamıyor ve karakterler birbirleriyle konuşurken göz hizası ve bakış yönü zaman zaman doğal akıştan uzaklaşıyor.

Ayrıca, kamera açıları değiştikçe karakterlerin kıyafet, saç modeli veya aksesuarlarında küçük farklılıklar oluşurken bazı sahnelerde ışık ve gölge dağılımı sahne bütünlüğünü bozabiliyor.

Zaman zaman ise kalabalık sahnelerde arka plandaki karakterler benzer hareketleri tekrar ediyor ve karakterlerin ellerindeki nesnelerin şekli, boyutu veya konumu sahne içinde değişebiliyor.

Genel olarak, ilerleyen bölümlerde görülen hata oranı ilk bölümlere kıyasla azalırken yapay zeka kaynaklı hatalara yine de rastlanabiliyor.

Bununla birlikte, yapay zeka teknolojilerinin gelişmesiyle bu tür hataların giderek azalması ve söz konusu teknolojinin içerik üretim süreçlerine önemli katkılar sunması bekleniyor.

YAPAY ZEKA, DAHA FAZLA KİŞİNİN FİKİRLERİNİN HAYATA GEÇİRİLMESİNE İMKAN SAĞLAYABİLİR

Utrecht Üniversitesi'nden yapay zeka ve dijital kültür alanında çalışmalar yapan Prof. Dr. Payal Arora, Asya sinema sektörünün yapay zekaya yaklaşımını AA muhabirine değerlendirdi.

Arora, kültürün "sermaye" olduğunu belirterek "Yaratıcı araçlar daha erişilebilir hale geldiğinde, (sektöre) yeni katılım biçimlerinin ve ekonomik fırsatların önünü açabilir. Bunu, Çin'in hızla büyüyen kısa video ekonomisinde ve Hindistan'ın yapay zeka ile film üretiminde görüyoruz. Burada sıradan insanlar, ana akım medya tarafından uzun süredir göz ardı edilen izleyiciler için içerik üretiyorlar." ifadelerini kullandı.

Yapay zekanın daha fazla kişinin içerik üretmesine ve farklı hikayelerin görünür olmasına katkı sunduğunu savunan Arora, Hollywood ile Asya'daki sinema sektöründe yapay zeka destekli içerik üretimine bakışın farklı olduğunu söyledi.

Arora, ABD'de yapay zekanın yaratıcılığı sınırladığı yönünde eleştiriler yapıldığını hatırlatarak, Çin ve Hindistan gibi ülkelerde bu teknolojinin daha fazla kişinin fikirlerini hayata geçirmesine olanak tanıyan bir araç olarak görüldüğünü belirtti.

CUPERTİNO’DA KARTLAR YENİDEN DAĞITILIYOR

Dünyanın en büyük teknoloji üreticilerinden Apple, akıllı telefon pazarındaki 15 yıllık geleneksel lansman stratejisini kökten değiştirmeye hazırlanıyor. Sektör kulislerine yansıyan sızıntılara göre teknoloji devi, önümüzdeki dönemde piyasaya sunmayı planladığı iPhone 18 ailesini eylül ayındaki tek bir lansmanla tanıtmaktan vazgeçti.

Apple cephesinden henüz resmi bir doğrulama gelmemiş olsa da tedarik zinciri kaynakları, şirketin satış döngüsünü yıl geneline yaymak ve pazar doygunluğunun önüne geçmek amacıyla iki aşamalı takvim modeline geçeceğini bildiriyor.

2026 SONBAHARINDA YALNIZCA PRESTİJ MODELLERİ SAHNE ALACAK

Yeni yol haritasına göre, 2026 yılının eylül ayında düzenlenecek geleneksel lansmanda tüm modeller yerine yalnızca güç, mimari ve prestij odaklı cihazlar tanıtılacak. Bu aşamada tüketicilerle buluşacak modeller şunlar olacak:

-iPhone 18 Pro

-iPhone 18 Pro Max

-Serinin yeni zirvesi olarak adlandırılan iPhone Ultra

Daha geniş kitlelere hitap eden standart modeller için ise yaklaşık altı aylık bir bekleme süresi öngörülüyor. 2027 ilkbaharında düzenlenecek ikinci lansman dalgasında ise şu cihazlar piyasaya sürülecek:

-iPhone 18 (Standart)

-iPhone 18e (Bütçe dostu yeni seri)

-iPhone Air 2 (İnce tasarım odaklı model)

Apple bu hamlesiyle, eylül ayında yalnızca yüksek segmentteki kullanıcı grubuna odaklanmayı, ilkbaharda ise fiyat/performans arayan kitleye hitap ederek pazarlama dilini daha net bir çizgiye oturtmayı hedefliyor.

İPHONE 18 VE 18E ARASINDAKİ DONANIM MAKASI KAPANIYOR MU?

Sızıntıların teknik detay barındıran en dikkat çekici kısmı ise üretilecek 6 farklı model içerisindeki mimari entegrasyon. Apple'ın üretim maliyetlerini optimize etmek ve tedarik zincirini rahatlatmak adına baz model olan iPhone 18 ile bütçe dostu iPhone 18e modelinin iç bileşenlerini ortaklaştırmayı planladığı öğrenildi.

Gelen bilgilere göre iki cihaz arasında şu ortaklıklar yer alacak:

-Aynı Yonga Seti (İşlemci) ve Anakart Mimarısı

-Ortak İç Donanım Düzenlemesi

İki model arasındaki farkın ise radikal bir donanım ayrımından ziyade yalnızca ekran paneli teknolojisi (yenileme hızı ve parlaklık) ile kamera sensör konfigürasyonlarında tutulacağı ifade ediliyor.

SEKTÖRDE TÜM DENGELERİ DEĞİŞTİRECEK HAMLE

Bu donanımsal yakınlaşma akıllara kritik bir soruyu getiriyor: iPhone 18e, ana modelin performansına yaklaşarak segmentinin en iddialı cihazı mı olacak, yoksa standart iPhone 18 maliyet kaygıları nedeniyle daha sınırlı özelliklerle mi raflardaki yerini alacak?

Apple’ın baz modeldeki konumlandırma tercihi ve yıl geneline yayılan 6 modellik bu yeni lansman stratejisi, küresel akıllı telefon pazarındaki rekabet şartlarını önümüzdeki dönemde tamamen değiştirecek gibi görünüyor.

22 Temmuz'da açıklanacak olan YKS sonuçları heyecanla bekleniyor.

TERCİH DÖNEMİ BAŞLAYACAK

Sonuçların açıklanmasının ardından da tercih dönemi başlayacak.

Yapılacak tercih, üniversiteli adaylarının yalnızca hangi üniversiteye gideceğini, hangi ilde öğrenim göreceğini değil gelecekte yapacağı mesleği de belirleyecek.

TERCİH ÖNCESİ YENİ MESLEKLERE GÖZ ATILMALI

Ancak yapay zekanın iş dünyasını yeniden ve hızla şekillendirdiği bu dönemde; 4 yıl sonra mezun olunduğunda bugün daha önemli görülen bazı mesleklerin yıldızı sönmüş olabilir.

Buna karşılık yapay zeka, veri bilimi, siber güvenlik, yenilenebilir enerji gibi alanlarda henüz çok bilinmeyen kariyer fırsatları doğuyor.

Geleceğin iş dünyasında öne çıkması beklenen meslekleri ve bu alanların neler vaat ettiğini derledik.

YAPAY ZEKA MÜHENDİSİ

Yapay zekâ modelleri geliştiren, konuyla ilgili eğitimler veren ve gerçek hayatta kullanılabilir hale getiren uzmanlardır.

Sağlıktan savunmaya, bankacılıktan otomotive kadar birçok sektörde ihtiyaç duyuluyor.

Yapay zekanın yaygınlaşmasıyla en hızlı büyümesi beklenen mesleklerin başında geliyor.

VERİ BİLİMCİ

Şirketlerin topladığı büyük veri yığınlarını analiz ederek karar alma süreçlerine katkı sağlar.

Pazarlama, finans, sağlık, kamu yönetimi gibi birçok alanda istihdam edilebilir.

Veri temelli karar alma kültürünün yaygınlaşmasıyla önemi giderek artıyor.

SİBER GÜVENLİK UZMANI

Siber saldırılara karşı kurumların dijital altyapısını korur.

Veri hırsızlığı vakalarının artması nedeniyle hem kamu hem özel sektörde en çok aranan uzmanlık alanlarından biri haline geldi.

ROBOTİK VE OTOMASYON MÜHENDİSİ

Üretim tesisleri, lojistik merkezleri ve akıllı fabrikalar için robot sistemleri geliştirir.

Sanayide otomasyonun yaygınlaşmasıyla birlikte robotik mühendislerine ihtiyaç giderek artıyor.

YAZILIM GELİŞTİRİCİ

Mobil uygulamalardan bulut sistemlerine kadar birçok dijital ürünü geliştirir.

Yazılım sektörü, uzaktan çalışma olanakları ve küresel iş fırsatlarından dolayı geleceğin en güçlü alanlarından biri olmaya devam ediyor.

BULUT BİLİŞİM UZMANI

Şirketlerin verilerini ve uygulamalarını bulut altyapısına taşıyan ve yöneten uzmandır.

Dijital dönüşüm hızlandıkça bulut teknolojileri konusunda yetişmiş insan kaynağına ihtiyaç büyüyor.

BİYOMEDİKAL MÜHENDİSİ

Tıbbi cihazların geliştirilmesi, tasarlanması ve sağlık sistemlerine entegrasyonu üzerinde çalışır.

Yaşlanan nüfus ve sağlık teknolojilerindeki gelişmeler bu alanı öne çıkarıyor.

GENETİK VE BİYOTEKNOLOJİ UZMANI

Gen düzenleme, kişiselleştirilmiş tedavi ve biyoteknolojik ürün geliştirme alanlarında görev yapar.

Özellikle ilaç ve sağlık sektöründe gelecek vaat eden meslekler arasında gösteriliyor.

YENİLENEBİLİR ENERJİ MÜHENDİSİ

Güneş, rüzgar ve hidrojen gibi temiz enerji teknolojileri üzerine çalışır.

Dünyadaki karbon nötr hedefleri nedeniyle bu alandaki istihdamın önümüzdeki yıllarda büyümesi bekleniyor.

ENERJİ DEPOLAMA VE BATARYA TEKNOLOJİLERİ UZMANI

Elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji sistemlerinde kullanılan bataryaların geliştirilmesi üzerine çalışır.

Elektrikli araç pazarının büyümesiyle birlikte stratejik öneme sahip mesleklerden biri haline geliyor.

İKLİM VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK UZMANI

Şirketlerin karbon emisyonlarını azaltmalarına, çevresel risklerini yönetmelerine ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olur.

Avrupa Yeşil Mutabakatı gibi düzenlemelerin mesleğe talebi artırması bekleniyor.

UX/UI Tasarımcısı

Mobil uygulama ve internet sitelerinin kullanıcı deneyimini tasarlar.

Dijital ürün geliştiren hemen her sektörde ihtiyaç duyulan yaratıcı mesleklerden biridir.

DİJİTAL SAĞLIK ÜRETİCİSİ

Uzaktan sağlık hizmetleri, sağlık yazılımları ve giyilebilir teknolojiler üzerine çalışır.

Sağlık ile teknoloji arasındaki sınırların giderek kalkması bu alanı büyütüyor.

OYUN GELİŞTİRİCİSİ

Bilgisayar ve mobil oyunların yazılımını geliştirir.

Küresel oyun sektörünün milyarlarca dolarlık hacme ulaşmasıyla birlikte oyun programcılarına ve oyun tasarımcılarına olan ihtiyaç artıyor.

AR/VR (ARTIRILMIŞ VE SANAL GERÇEKLİK) GELİŞTİRİCİSİ

Eğitim, sağlık, savunma ve eğlence sektörlerinde kullanılan sanal gerçeklik uygulamalarını geliştirir.

AR ve VR teknolojileri kurumsal kullanım alanlarında büyümeyi sürdürüyor.

DİJİTAL ADLİ BİLİŞİM UZMANI

Siber suçların araştırılması, dijital delillerin incelenmesi ve adli analizlerin yapılmasıyla ilgilenir.

Emniyet birimleri, kamu kurumları ve özel sektörde görev alabilir.

DRONE SİSTEMLERİ UZMANI

İnsansız hava araçlarının geliştirilmesi, kullanımı ve bakımında görev alır.

Tarımdan haritacılığa, lojistikten savunmaya kadar çok sayıda kullanım alanı bulunuyor.

TEDARİK ZİNCİRİ ANALİSTİ

Küresel üretim ve lojistik süreçlerini veri analizleriyle optimize eder.

E-ticaretin büyümesiyle birlikte önem kazanan mesleklerden biri haline geldi.

FİNANSAL TEKNOLOKİLER (FİNTECH) UZMANI

Dijital ödeme sistemleri, elektronik para, blokzincir tabanlı finans uygulamaları ve bankacılık teknolojileri üzerine çalışır.

Finans sektörünün dijitalleşmesiyle yeni kariyer fırsatları sunuyor.

YAPAY ZEKA ETİĞİ UZMANI VE YAPAY ZEKA HUKUKU UZMANI

Yapay zekâ sistemlerinin hukuka, etik ilkelere ve kişisel veri düzenlemelerine uygun kullanılmasını sağlar.

Özellikle Avrupa Birliği'nin yapay zekâ düzenlemeleri sonrasında önemi hızla artan yeni uzmanlık alanlarından biridir.

Von der Leyen burada yaptığı konuşmada, "2 eş başkan, 13 yaş altındaki çocuklar için AB genelinde uyumlu bir sosyal medya yaş sınırı öneriyor. Önerilen yaklaşım kademeli bir model. Buna göre, en küçük çocuklar için hiç ekran kullanılmamalı." ifadelerini kullandı.

Rapora göre, 13 yaşın altındaki çocukların sosyal medyaya yalnızca ebeveyn, bakım veren ya da öğretmen gözetiminde ve sınırlı süreyle erişiminin olması gerektiğini aktaran von der Leyen, platformların güvenli ve yaşa uygun olduklarını ispat etme sorumluluğu olması gerektiğinin altını çizdi. Von der Leyen, "Ancak bu koşul sağlandığında 13 yaş üzerindeki gençler sosyal medyaya erişebilmelidir." dedi.

"SOSYAL MEDYA BİR OYUNCAK DEĞİLDİR"

Raporun, bugün hükümetlerin karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri olan çocukların çevrim içi ortamda nasıl korunacağı ve geleceğin dijital dünyasında yeni normların nasıl oluşturulacağı konusunu incelediğini aktaran von der Leyen, "Avrupa'da çocuklarımızı ebeveynlerin yetiştirdiğine, onları sömürücü algoritmaların yetiştirmemesi gerektiğine inanıyoruz. Bu nedenle çok net olmak istiyorum: Sosyal medya bir oyuncak değildir." diye konuştu.

Von der Leyen, büyük teknoloji şirketlerinin çocuklara sınırsız erişimini sürdürmesine izin verilen mevcut durumun yeni nesilleri daha fazla ruhsal zarar, bağımlılık ve mutsuzluğa mahkum edeceğini belirterek, "Veriler de bunu gösteriyor. Avrupa'da gençler artık günde 4 ila 6 saatlerini ekran başında geçiriyor. Bu, yaşamlarının yaklaşık 20 yılına denk geliyor." ifadesini kullandı.

Öte yandan Avrupa genelinde çocukların yaklaşık yüzde 60'ının çevrim içi ortamda duygusal veya psikososyal sorunlarla karşılaştığına dikkati çeken von der Leyen, şunları kaydetti:

"Çocukların refahı düşünülmeden tasarlanmış bir sistemde başarılı olmalarını bekleyemeyiz. İlk olarak, bu sistemleri kuran platformlardır ve artık hizmetlerinin zarar vermediğini kanıtlamak zorundadırlar. Avrupa'da bir ürünü geliştiren, onun güvenliğinden de sorumludur."

"TASARIM GEREĞİ GÜVENLİK" KURALI

Von der Leyen, Avrupa'da kuralın "tasarım gereği güvenlik" olduğunun altını çizerek, platformların, özellikle en kırılgan kullanıcılar olan çocuklara karşı yükümlülüğü bulunduğunu dile getirdi.

Platformlara yaşa uygun kısıtlamalar getirilmesi gerektiğinin de açık olduğunu kaydeden von der Leyen, "Mesele çocukların sosyal medyaya erişip erişemeyeceği değil, sosyal medyanın çocuklara ne zaman ve hangi koşullarda erişebileceğidir." değerlendirmesinde bulundu.

Von der Leyen, araştırmaların sosyal medya için bir başlangıç yaşı belirlenmesi gerektiği yönündeki gerekçeleri daha da güçlendirdiğini belirtti.

"YAZ SONRASINDA YASA TEKLİFİ SUNACAĞIZ"

Değişimin zaman alacağına işaret eden von der Leyen, çocukluk döneminin, beynin olağanüstü ve hassas biçimde geliştiği bir dönem olduğunu, bu süreçte çocukların gerçek dünyada vakit geçirmeye ihtiyacı bulunduğunu söyledi.

Von der Leyen, "Şimdi Avrupa düzeyinde harekete geçme zamanı. Raporu ve tavsiyeleri dikkatle inceleyeceğiz. Yaz sonrasında bir yasa teklifi sunacağız. Üye devletlerin farklı önerilerini değerlendirecek, bunları çalışmamıza entegre edecek ve AB'nin sıklıkla yaptığı gibi ortak ve uyumlu bir çözüm önerisi ortaya koyacağız." ifadesini kullandı.

"13 YAŞ ALTINDAKİ ÇOCUKLAR İÇİN AB GENELİNDE ORTAK BİR YAŞ SINIRI GETİRİLMELİ"

Uzman heyeti eş başkanlarından Prof. Dr. Jörg M. Fegert de "Çocuk ve ergen psikiyatristleri olarak risklerin tüm çocuklar için aynı olmadığını biliyoruz. Ancak tavsiyelerimizi ortak ilkeler temelinde hazırladık." diye konuştu.

İlk önerinin yaşa uygunluk ilkesi olduğunu belirten Fegert, "Doğumdan 3 yaşına kadar çocukların hiçbir şekilde ekranla karşılaşmamasını öneriyoruz." dedi.

Fegert, 3-12 yaşındaki, yani ergenlik öncesi çocukların yalnızca ebeveynleri veya öğretmenleri eşliğinde ve sınırlı sürelerle çevrim içi olması gerektiğinin altını çizdi.

13-18 yaş arasındaki gençlerin sosyal medya hizmetlerine giderek daha bağımsız erişebilmesini önerdiklerini aktaran Fegert, "Ancak bu erişim 'tasarım gereği güvenli' veya 'varsayılan olarak güvenli' sistemlerle sağlanmalıdır. 13 yaş altındaki çocuklar için AB genelinde ortak bir yaş sınırı getirilmesi temel tavsiyelerimizden biridir." ifadesini kullandı.

Fegert, yaşa dayalı tüm erişim modellerinde etkili, orantılı ve güvenli ebeveyn gözetimi bulunması gerektiğine dikkati çekti.

Diğer eş başkan Dr. Maria Melchior ise "Sonuçlarımız çok açık: Çocuklar ve gençler, kullandıkları tüm sosyal medya platformlarında ve diğer dijital hizmetlerde güvenli olmalıdır." diye konuştu.

Gençlerin öğrenme ve üretme toplumunun ve dijital toplumun aktif vatandaşları olarak yer alma fırsatlarından yararlanabilmeleri için dijital dünyaya güvenli erişimlerinin sağlanması gerektiğine işaret eden Melchior, "Çevrim içi risklerin her çocuk için aynı olmadığını biliyoruz. Ancak hangi koşullarda yaşarlarsa yaşasınlar tüm çocuklar güvenli bir dijital ortamda büyüme hakkına sahiptir." dedi.

Melchior, bu nedenle sosyal medya platformlarının nasıl çalışacağına ilişkin çok net kurallar getirilmesini önerdiklerini söyledi.

ABD merkezli Apple, 25 Haziran'da Rus teknoloji şirketi VK'ye ait VKontakte, Odnoklassniki, VK Video, VK Music, VK Messenger, Mail, Dzen ve Skillbox dahil çok sayıda uygulamayı App Store'dan kaldırdı.

VK'den yapılan açıklamada, şirketin karara ilişkin önceden bilgilendirilmediği, uygulamaların iPhone ve iPad'lere artık indirilemediği ve güncellenemediği belirtildi.

Açıklamada, VK'nin herhangi bir yaptırım listesinde yer almadığına işaret edilirken, uygulamaların daha önce yüklendiği cihazlarda çalışmayı sürdürdüğü ancak kullanıcıların bildirim ve güncelleme sorunlarıyla karşılaşabileceği kaydedildi.

Apple, haziran başında da Rusya'nın ulusal mesajlaşma uygulaması MAX'ı App Store'dan kaldırdı.

MAX'ı daha önce cihazlarına yükleyen kullanıcıların uygulamayı kullanmayı sürdürdüğü ancak bildirim alamadığı, uygulamanın silinmesi halinde ise yeniden yüklenemediği açıklandı.

Rusya Dijital Kalkınma Bakanı Maksut Şadayev, Apple'ın gerekçe göstermeden aldığı kararın 20 milyondan fazla iPhone ve iPad kullanıcısının MAX'a erişimini etkilediğini belirtti.

Rusya Dijital Kalkınma Bakanlığı da VK uygulamalarının kaldırılmasının siyasi gerekçelerle alındığını ve haksız rekabet oluşturabileceğini bildirerek, konunun incelenmesi için Rusya Federal Rekabet Servisine (FAS) başvurdu.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise Apple'ın Rus uygulamalarını uyarı yapmadan kaldırmasının şirketin ticari hizmet sağlayıcısı olarak güvenilirliğini sorgulattığını söyledi.

Rus makamlarının Apple'dan açıklama isteyeceğini belirten Peskov, gerekli açıklamaların yapılmaması halinde şirketle ilişkilerin geleceğine ilişkin değerlendirme yapılacağını ifade etti.

Rusya Devlet Duması Bilgi Politikası Komitesi Başkanı Sergey Boyarskiy de Apple'ın kararının siyasi nitelik taşıdığını belirterek, milyonlarca kullanıcının iletişim, eğlence ve eğitim hizmetlerine erişiminin sınırlandığını kaydetti.

Apple'a 4 milyar rublelik ceza riski

FAS, Apple'a gönderdiği uyarıda, iOS işletim sistemli cihazlarda Rus arama motorlarına yönelik ayrımcı koşulların kaldırılmasını ve yerli yazılımların önceden yüklenmesine ilişkin yasal şartların yerine getirilmesini istedi.

Kurum, iPhone ve iPad'lerde yabancı bir arama motorunun varsayılan olarak sunulduğunu, Rus arama motorlarını tercih eden kullanıcıların ayarları manuel olarak değiştirmek zorunda kaldığını bildirdi.

Apple'ın 15 Temmuz'a kadar gerekli adımları atmaması halinde rekabet yasası kapsamında soruşturma başlatılacağı, ihlal tespit edilmesi durumunda şirkete 4 milyar rubleye kadar para cezası uygulanabileceği belirtildi.

Rusya'da ithal edilen akıllı telefon, tablet ve bilgisayarlarda belirli Rus yazılımlarının önceden yüklenmesine ilişkin yasa 2021'de yürürlüğe girerken, Apple Rus makamlarıyla varılan uzlaşma doğrultusunda uygulamaları cihazlara doğrudan yüklemek yerine ilk kurulum sırasında kullanıcılara Rus yazılımlarını indirme seçeneği sunmuştu.

Ödeme imkanları da daralıyor

Rusya ile Batılı ülkeler arasındaki diplomatik ve ekonomik ilişkilerin bozulmaya başladığı 2022'den bu yana çok sayıda Rus bankasının, ödeme hizmetinin, harita uygulamasının ve diğer dijital platformların uygulamaları App Store'dan kaldırıldı.

Bazı bankacılık uygulamaları farklı isimlerle geçici olarak mağazaya dönse de kısa süre sonra yeniden kaldırılırken, kullanıcılar internet sürümleri veya bankaların şubelerde sunduğu alternatif yükleme yöntemlerine yöneldi.

Apple Pay'in ülkede kullanılamaması ve çeşitli VPN uygulamalarının Rusya'daki App Store'dan kaldırılması da iPhone kullanıcılarının karşılaştığı diğer sorunlar arasında yer alırken, Apple hesabına mobil operatör faturası üzerinden bakiye yükleme imkanı da 1 Nisan itibarıyla sona erdi.

Böylece kullanıcıların uygulama satın alma, uygulama içi ödeme, iCloud ve diğer aboneliklerde kullandığı son yerel ödeme yöntemlerinden biri de kaldırılmış oldu.

Apple ID kullanımı da sona eriyor

Rusya'da internet sitelerinde kullanıcıların Apple ID ve Google ID dahil yabancı servisler üzerinden yetkilendirilmesine idari para cezası öngören düzenleme de dün yürürlüğe girdi.

Yeni düzenlemeye göre, Rusya'daki kullanıcıların internet sitelerine giriş ve yetkilendirme işlemleri Rus telefon numarası, Gosuslugi adlı kamu hizmetleri uygulaması gibi sistemler üzerinden yapılabilecek. Söz konusu kuralın ihlali halinde vatandaşlara, yetkililere ve şirketlere para cezası uygulanacak.

Buna ilişkin örneklerden biri Rus harita ve navigasyon hizmeti 2GIS oldu.

Şirket, kullanıcılarına gönderdiği bildirimde, 6 Temmuz'dan itibaren Apple ID ve Google hesaplarıyla giriş seçeneğinin kullanılamayacağını duyurdu.

Böylece Apple ve iPhone'un Rusya'daki geleceğine ilişkin belirsizlik artarken, Rus yetkililer de kullanıcıların ve kurumların Android işletim sistemli cihazlara yönelmesi gerektiğine işaret ediyor.

Şirketin Araç Donanım Mühendisliği Başkan Yardımcısı Charles Poon, yapay zekanın şirketin beklentilerini karşılamadığını ve bu sistemlerin sadece eğitildiği bilgiler kadar iyi olduğunu vurguladı.

YAPAY ZEKA KALİTE SORUNLARINI ÇÖZEMEDİ

Geri dönen teknik uzmanlar, parçalar fabrikaya ulaşmadan önce arıza noktalarını tespit ederek milyarlarca dolarlık geri çağırma maliyetlerinin önüne geçiyor.

Otomotiv devi, bu tecrübeli mühendislerin uzmanlığı sayesinde bu yıl tam 1 milyar dolar tasarruf etmeyi hedefliyor.

FORD KALİTE SIRALAMASINDA ZİRVEDE

Geçtiğimiz yıl JD Power Kalite Anketi'nde sektör ortalamasının altında kalan Ford, bu yıl büyük bir sıçrama yaparak en iyi ana akım marka seçildi.

Şirket, Toyota ve Honda gibi devleri geride bıraktığı bu büyük başarıyı doğrudan geri dönen mühendislerin tecrübesine bağladı.

DİĞER ŞİRKETLER DE İNSAN GÜCÜNE GERİ DÖNÜYOR

Araştırmalar, yapay zeka nedeniyle işten çıkarma yapan şirketlerin yüzde 35,6'sının eski çalışanlarının yarısından fazlasını yeniden işe almak zorunda kaldığını gösteriyor.

Benzer şekilde fintech şirketi Klarna da müşteri hizmetlerinde yapay zekaya geçiş yaptıktan sonra düşen memnuniyet nedeniyle tekrar insan temsilciler işe almaya başladı.

YAPAY ZEKA İNSANLARIN İŞİNİ ELİNDEN ALACAK MI

Ford'un yaşadığı bu geri dönüş, tüm dünyada "yapay zeka işimizi elimizden alacak" korkusu yaşayan milyonlarca çalışan için büyük bir umut kaynağı oldu.

Uzmanlar, bu gelişmenin yapay zekanın insanı tamamen ikame eden bir güç değil, ancak insan denetimi ve tecrübesiyle verimli olabilen bir yardımcı araç olduğunu kanıtladığını vurguluyor.

Algoritmalar, kendilerine yüklenen dokümanları ve kuralları mükemmel şekilde işleyebilir. Ancak uzmanlar, kitaplarda yazmayan, yıllarca fabrikada dirsek çürütülerek kazanılan ve "örtük bilgi" olarak adlandırılan insan sezgisinin kodlanamayacağını vurguluyor.

Peki, bu kalıcı güvenlik açığı tam olarak ne anlama geliyor, hangi modelleri tehdit ediyor ve kullanıcı verileri gerçekten tehlikede mi? İşte tüm detaylar...

Güncelleme bile çare değil: "usbliter8" açığı nedir?

Siber güvenlik kuruluşu Paradigm Shift araştırmacıları tarafından gün yüzüne çıkarılan usbliter8, Apple'ın A12 ve A13 Bionic işlemcilerinin kalbinde yer alan SecureROM (Güvenli Salt Okunur Bellek) bileşenini hedef alıyor

SecureROM, cihazların üretim bandındayken çip seviyesinde kalıcı olarak programlanan bir mimari olduğu için, buradaki mantık hataları Apple tarafından yayınlanacak herhangi bir iOS veya iPadOS yazılım güncellemesiyle (yama) düzeltilemiyor. Açığın bu denli ses getirmesinin temel nedeni de tam olarak bu: Donanımsal ve kalıcı olması.

Zafiyet, Apple'ın siber savunma kalkanı olan "güvenli önyükleme zinciri" (secure boot chain) henüz aktif hale gelmeden önce, sistem üzerinde rastgele kod çalıştırılmasına imkan tanıyor.

Siber saldırı nasıl gerçekleşiyor? (Fiziksel erişim şart)

Kullanıcıların hemen panik yapmamasını gerektiren en önemli detay ise saldırının yöntemi. Araştırmacılar, usbliter8 açığının uzaktan (hackerlar tarafından internet üzerinden) kötüye kullanılmasının mümkün olmadığını vurguluyor. Siber korsanların amacına ulaşabilmesi için şu zorlu aşamaları gerçekleştirmesi gerekiyor:

1. Doğrudan Temas: Hedef alınan Apple cihazının fiziksel olarak saldırganın elinde olması ve cihazın kurtarma moduna (DFU modu) alınması gerekiyor.
2. Özel Donanım Gereksinimi: Cihaza, RP2350tabanlı özel bir mikrodenetleyici kart entegre edilerek USB bağlantısı kuruluyor.
3. Bellek Taşması (Buffer Overflow): USB denetleyicisindeki donanımsal bir hata suistimal edilerek sistem belleğinde taşma yaratılıyor.
4. Tam Yetki: Bu manipülasyon sayesinde, SecureROM mimarisi içinde en yüksek yetki seviyesinde sızma kodu çalıştırılabiliyor.

Dikkat Çeken Detay: Gerekli fiziksel ortam ve mikrodenetleyici donanım sağlandıktan sonra, siber korsanların cihaza sızma süresi 2 saniyeden daha kısa sürüyor.

Kişisel ve hassas veriler güvende mi?

Açığın boyutu büyük olsa da Apple kullanıcılarını rahatlatacak bir güvenlik katmanı mevcut. Teknik raporlara göre usbliter8, şifreleme anahtarlarını ve biyometrik verileri (Face ID / Touch ID) koruyan izole edilmiş "Secure Enclave" birimini doğrudan aşamıyor. Dolayısıyla, SecureROM üzerinde yetkisiz kod çalıştırılsa bile, kullanıcıların en hassas kişisel verileri doğrudan bir siber tehdit altında kalmıyor.

Geçmişteki "Checkm8" kabusu geri mi döndü?

Teknoloji dünyası bu durumu, 2019 yılında patlak veren ve A5 ile A11 işlemcili cihazları kökten etkileyen meşhur "checkm8" açığına benzetiyor. Tıpkı checkm8 gibi usbliter8 de donanım tabanlı ve kalıcı. Ancak günlük hayatta standart bir kullanıcının telefonunun çalınmadığı veya fiziksel manipülasyona uğramadığı sürece risk altında olmadığı belirtiliyor.

usbliter8 açığından etkilenen apple modelleri hangileri?

Zafiyet, A12 Bionic ve A13 Bionic yonga setine sahip tüm Apple ailesini kapsıyor. İşte o cihazların tam listesi:

iPhone Modelleri:

• iPhone XS & XS Max
• iPhone XR
• iPhone 11
• iPhone 11 Pro & 11 Pro Max
• iPhone SE (2. Nesil)

iPad Modelleri:

• iPad Air (3. Nesil)
• iPad mini (5. Nesil)
• iPad (8. Nesil)

Diğer Apple Cihazları:

• Apple Watch Series 4 & Series 5
• Apple Watch SE (1. Nesil)
• HomePod mini

Hangi cihazlar güvende?

Apple'ın daha eski nesil A11 işlemcili cihazları bu yeni donanım mimarisinden etkilenmiyor. Öte yandan, A14 Bionic ve sonrasındaki modern işlemcilerde çip tasarımı tamamen değiştirildiği için yeni nesil iPhone ve iPad modelleri tamamen güvende kabul ediliyor.

Riskleri sıfırlamak için alınabilecek önlemler

Özellikle şirket verilerini taşıyan kurumsal cihazlar veya üst düzey güvenlik gerektiren işlerle uğraşan kullanıcılar için uzmanlar şu hayati uyarıları yapıyor:

• Cihaz Yükseltme: Kritik iş süreçlerinde A12 ve A13 işlemcili modeller yerine, donanımsal korumaya sahip A14 ve üzeri işlemcili güncel Apple cihazlarına geçiş yapın.
• Fiziksel Takip: Telefonunuzu veya tabletinizi tanımadığınız kişilerin erişebileceği ortamlarda açıkta bırakmayın.
• Güvenli USB Kullanımı: Güvenliğinden emin olmadığınız şarj istasyonlarına veya yabancı bilgisayarlara cihazınızı bağlamaktan, özellikle cihaz DFU (kurtarma) modundayken kesinlikle kaçının.

İPHONE 17 SERİSİNDE YENİ FİYATLAR

Güncellemeyle birlikte iPhone 17 serisinin tüm modellerinde dikkat çeken artışlar yaşandı. Yeni fiyatlar şu şekilde oldu:

iPhone 17e: 54.999 TL’den 59.999 TL’ye yükseldi

iPhone 17: 77.999 TL’den 84.999 TL’ye çıktı

iPhone Air: 97.999 TL’den 119.999 TL’ye ulaştı

iPhone 17 Pro: 107.999 TL’den 119.999 TL’ye yükseldi

iPhone 17 Pro Max: 119.999 TL’den 132.999 TL’ye çıktı

AİRPODS MODELLERİ DE ZAMLANDI

Zam sadece telefonlarla sınırlı kalmadı. AirPods 4 modelinin fiyatı 7.999 TL’den 8.999 TL’ye yükselirken, AirPods Pro 3 modeli 13.999 TL’den 15.499 TL’ye çıktı.

KUR ARTIŞI FİYATLARA YANSIDI

Fiyat artışının, döviz kurundaki yükselişle paralel olduğu görülüyor. Dolar kurunun 41 TL seviyelerinden 45 TL bandına çıkmasıyla Türk Lirası’nda yaklaşık yüzde 10’luk değer kaybı yaşandı. Zam oranlarının da bu değişimle örtüştüğü dikkat çekti.

Teknoloji dünyasında yeni dönem

Akıllı telefon sektöründe uzun süredir kulislerde konuşulan "yeniden yapılanma" senaryosu, 2026 yılının en büyük hamlelerinden biriyle sonuçlandı. Küresel pazar payını artırmak ve operasyonel maliyetleri optimize etmek isteyen teknoloji devleri, Realme markasını yeniden ana şirket OPPO’nun doğrudan yönetimine dahil etti. Bu hamleyle birlikte, grubun teknoloji birikimi ve pazar gücü tek bir merkezden yönetilecek.

Marka isimleri korunacak: Karmaşa yaşanmayacak

Kullanıcıların en çok merak ettiği konulardan biri olan "Markalar silinecek mi?" sorusu da yanıt buldu. Edinilen bilgilere göre; Realme ve OnePlus markaları piyasadaki varlıklarını ve isimlerini korumaya devam edecek. Ancak;

• Ürün planlama süreçleri,
• Ar-Ge çalışmaları,
• Pazarlama stratejileri,
• Yönetim kademeleri tamamen OPPO çatısı altında birleştirilecek.

Üç marka, üç farklı hedef kitle

Birleşme sonrası markaların pazardaki konumlandırması daha keskin hatlarla ayrılacak:

1. OPPO: Grubun vizyoner yüzü ve premium "amiral gemisi" temsilcisi olmaya devam edecek.
2. OnePlus: Yüksek performans, hız ve teknoloji meraklılarına hitap eden üst segment cihazlara odaklanacak.
3. Realme: Genç kullanıcı kitlesini hedefleyen, "fiyat-performans" odaklı ve dinamik tasarımlı modelleriyle rekabeti sürdürecek.

Türkiye pazarı ve satış sonrası hizmetler

Türkiye, her üç markanın da en çok satış yaptığı ülkelerin başında geliyor. Bu dev birleşmenin Türkiye operasyonlarına yansıması merak konusu. Özellikle garanti süreçleri, teknik servis ağının birleştirilmesive mağazalaşma konularında atılacak adımların önümüzdeki günlerde netleşmesi bekleniyor. Sektör temsilcileri, bu birleşmenin lojistik ve servis maliyetlerini düşürerek son kullanıcıya daha rekabetçi fiyatlar olarak yansıyabileceğini öngörüyor.

Yazılımda ortaklık sinyali

Donanım tarafındaki ortaklığın yanı sıra, yazılım tarafında da daha entegre bir yapının sinyalleri veriliyor. Kullanıcılar, ilerleyen dönemlerde her üç marka arasında daha akıcı bir ekosistem deneyimi ve hızlandırılmış güncelleme takvimleri ile karşılaşabilir.

Sosyal medyaya yönelik düzenlemeleri de içeren Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, Resmi Gazete'de yayımlanarak yasalaştı.

SOSYAL MEDYAYA 15 YAŞ SINIRI

Kanuna göre sosyal medya platformları 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak ve bu hizmetin sunulmaması konusunda yaş doğrulama dahil gerekli tedbirleri almakla yükümlü olacak.

Sosyal ağ sağlayıcı, 15 yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunma konusunda gerekli tedbirleri alacak, bu kapsamda alınan tedbirler sosyal ağ sağlayıcının kendi internet sitesinde yayınlanacak.

EBEVEYN KONTROL ARAÇLARI

Açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlanacak.

Ebeveyn kontrol araçları hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ve kullanım süresinin izlenmesi ve bu sürenin sınırlandırılmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.

Sosyal ağ sağlayıcı, aldatıcı reklamları engelleyici tedbirleri almakla yükümlü olacak.

SOSYAL MEDYA PLATFORMLARININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Türkiye'den günlük erişimi 10 milyondan fazla olan sosyal ağ sağlayıcı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde verilen kararın gereğini derhal ve en geç bir saat içinde uygulayacak, kanun uyarınca verilen içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararlarına konu yayının kendi internet sitesinde yayınlanmaması hususunda gerekli her türlü tedbiri alacak.

Verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından Türkiye'de mukim vergi mükellefi olan gerçek ve tüzel kişilerin ilgili sosyal ağ sağlayıcısına yeni reklam vermesi yasaklanacak, bu kapsamda yeni sözleşme kurulamayacak ve buna ilişkin para transferi yapılamayacak.

Reklam yasağı kararının verildiği tarihten itibaren 3 ay içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı, sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Başvurunun kabulüne ilişkin hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde söz konusu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı, sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde 90 oranına kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Hakim, ikinci başvuru üzerine vereceği kararında yüzde 50'den düşük olmamak kaydıyla, sunulan hizmetin niteliğini de dikkate alarak daha düşük bir oran belirleyebilecek.

Bu kararlara karşı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından itiraz yoluna gidilebilecek.

Hakim tarafından verilen kararlar erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na gönderilecek.

Kararların gereği bildirimden itibaren derhal ve en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilecek.

Yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde reklam yasağı kaldırılacak ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz kalacak.

İnternet trafiği bant genişliğine yapılan müdahalenin sona erdirilmesi için erişim sağlayıcılara Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından bildirim yapılacak.

Bu hüküm, düzenlemenin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girecek.

OYUN PLATFORMLARININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Teklife AK Parti tarafından verilen önergeyle oyun platformlarına ilişkin düzenlemeler yapıldı.

Buna göre oyun platformu usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen oyunları sunamayacak ancak derecelendirilmeyen oyunları en yüksek yaş kriterine göre derecelendirmek kaydıyla sunabilecek.

Oyun platformu içerik veya yer sağlayıcı olmasından doğan sorumluluk ve yükümlülükleri saklı kalmak kaydıyla, usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen içerikleri çıkarmakla yükümlü olacak.

Türkiye'den günlük erişimi 100 binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun platformu; Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Erişim Sağlayıcıları Birliği, adli veya idari makamlarca gönderilecek tebligat, bildirim veya taleplerin gereği ile düzenleme kapsamındaki diğer yükümlülüklerin yerine getirilmesini temin için Türkiye'de gerçek veya tüzel kişi temsilci belirlemekle ve bu temsilciye dair bilgileri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na bildirmekle yükümlü olacak.

Oyun platformu, temsilcinin iletişim bilgilerine kolayca görülebilecek ve doğrudan erişilebilecek şekilde internet sitesinde yer verecek.

Açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlanacak.

Ebeveyn kontrol araçları hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, oyun platformunun bu düzenlemeye uyumuna ilişkin olarak oyun platformundan kurumsal yapı, bilişim sistemleri, veri işleme mekanizmaları dahil olmak üzere bu düzenlemenin uygulanmasıyla doğrudan ilgili açıklamaları talep edebilecek.

Oyun platformu, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından talep edilen bilgi ve belgeleri derhal ve 15 günü geçmemek üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından belirlenecek süre içinde vermekle yükümlü olacak.

Bu düzenlemenin uygulanmasına, oyun platformunun uyması gereken yükümlülüklere ve yaş kriterlerine göre derecelendirmeye dair usul ve esaslar Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenecek.

Bu kapsamdaki yükümlülükler ile Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikte yer alan yükümlülüklerini yerine getirmeyen oyun platformuna Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından bildirimde bulunulacak.

30 MİLYON LİRAYA KADAR PARA CEZASI VERİLEBİLECEK

Bildirimden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde oyun platformuna Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından 1 milyon Türk lirasından 10 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilebilecek.

Verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde 10 milyon Türk lirasından 30 milyon Türk lirasına kadar bir kez daha idari para cezası verilebilecek.

İdari para cezası miktarı ihlalinin niteliği, ağırlığı, kullanıcılar üzerindeki etkisi veya meydana gelen zarar dikkate alınarak takdir edilecek.

İkinci kez verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 30 oranında daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Başvurunun kabulüne ilişkin hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 oranına kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Hakim, ikinci başvuru üzerine vereceği kararında yüzde 30'dan düşük olmamak kaydıyla sunulan hizmetin niteliğini de dikkate alarak daha düşük bir oran belirleyebilecek.

Bu kararlara karşı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilecek.

Hakim tarafından verilen kararlar erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na gönderilecek.

Kararların gereği bildirimden itibaren derhal ve en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilecek.

Bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde verilen idari para cezalarının 4'te biri tahsil edilecek ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz kalacak.

İnternet trafiği bant genişliğine yapılan müdahalenin sona erdirilmesi için erişim sağlayıcılara Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından bildirim yapılacak.

Yapay zeka teknolojileri arasında insansı metinler üretebilen ChatGPT, Gemini ve Claude gibi büyük dil modelleri (LLM) günde çok sayıda insan tarafından kullanılıyor.

Bu modellerin eğitilmesindeyse kitaplardan, internet sitelerinden, makalelerden ve diğer yazılı materyallerden elde edilen metinler kullanılıyor.

Eğitim materyali, kamuya açık kaynaklardan toplanabilse de son dönemdeki tartışmalar, bu sürecin internet kullanıcılarının çevrim içi hareketlerinden derlenmesine yoğunlaşıyor.

İnternette bir hizmete erişimden önce kullanıcının robot değil de insan olduğunu teyit etmeye yönelik "CAPTCHA" ve "reCAPTCHA" testleri, teknoloji firmaları için bir güvenlik önleminden daha fazlası olarak görülüyor.

Kullanıcıların, önlerine sunulan görsellerdeki harfleri yazması veya belirli nesneleri ayırt etmesi gibi basit görevler isteyen bu testlerin, yapay zeka araçlarının eğitiminde kullanıldığı yıllardır tartışılıyor.

Google'ın kullandığı testlerde sık sık yaya geçitleri, trafik lambaları ve taşıtlar gibi nesnelerin sorulması, bunlardan elde edilen verilerin yapay zeka destekli insansız araçlar için kullanıldığına yönelik iddiaların ortaya atılmasına neden oldu.

Bir Google Cloud sözcüsü, yaptığı açıklamada, "reCAPTCHA kullanıcı verileri, reCAPTCHA hizmetini iyileştirme dışında hiçbir amaç için kullanılmamaktadır ve bu durum, hizmet şartları sözleşmesinde açıkça belirtilmiştir." ifadesini kullandı.

Cep telefonundaki oyundan gerçekçi dünya haritası

Gündelik kullanımların yapay zeka eğitiminde kullanılması tartışmaları son günlerde oyunlar gibi başka alanlara da sıçradı.

ABD merkezli Niantic firmasının 2016'da piyasaya sürdüğü ve kısa sürede pek çok ülkede büyük kitle kazanan "Pokemon Go" adlı oyun, son dönemde eleştirilerin odağında yer alıyor.

Oyuncuların, "Pokemon" çizgi dizisindeki karakterleri, cep telefonlarındaki GPS ve kameralar aracılığıyla gerçek dünyada aradığı oyun, sokak görüntülerinden oluşan büyük bir veri havuzunun oluşmasını sağladı.

MIT Technology Review dergisinin haberine göre, Niantic'in yapay zeka şirketi Niantic Spatial, oyuncuların biriktirdiği 30 milyar görseli kullanarak gerçek dünyanın gerçekçi sanal modelini üretti.

Niantic, bu sayede kişilerin etrafındaki görüntülerin fotoğraflarını yükleyerek konumlarını haritada görmesini sağlayan bir teknoloji geliştirdiğini açıkladı.

Firma ayrıca bu modellemeyi kullanarak GPS'in güvenilir olmadığı yerlerde robotların hareketini kolaylaştıracak bir teknoloji hedefliyor.

Firmanın internet sitesinden Kasım 2024'te yapılan açıklamada da oyuncuların gerçek dünyayı tarayarak sunduğu verilerin kullanıldığı doğrulanmış ancak bu özelliğin "tamamıyla opsiyonel" olduğu vurgulanmıştı.

Kullanıcılar, LLM'lerin iyileştirilmesine doğrudan katkı sağlıyor

İsviçre'deki Lozan Üniversitesinden Profesör Christian Peukert, AA muhabirine, yapay zekanın eğitiminde kullanılan materyaller ile internet kullanıcılarının güvenliği ve mahremiyeti arasındaki dengeleri değerlendirdi.

Profesör Peukert, CAPTCHA testlerinin eski versiyonlarında kullanıcıların deşifre etmesi istenen kelimelerden birinin sistem tarafından bilindiğini, diğerinin ise bilinmediğini belirtti.

Peukert, sistemin tanıdığı kelimenin, kullanıcının insan olduğunun doğrulanmasında kullanıldığını, bilinmeyen sözcüğe verilen yanıtın ise e-kitap uygulamaları gibi dijitalleşme çabaları kapsamında veri olarak depolandığını anlattı.

Bunun "kullanıcıların, metin tanıma sistemlerinin iyileştirilmesine doğrudan katkıda bulunduğu" anlamına geldiğini vurgulayan Peukert, "Yapay zekanın eğitiminin büyük kısmı, kullanıcıların çoğunlukla fark etmeyerek internette ürettiği pasif verilere dayanıyor." ifadesini kullandı.

Christian Peukert, reCAPTCHA'nın haricinde internetteki verilerin yapay zeka eğitimi için kullanıldığı alanlara örnekler vererek, şunları kaydetti:

"Reddit ve Twitter gibi sosyal medya platformları, dil modellerini eğiten büyük miktarlardaki metinleri sağlıyor. Instagram gibi görüntü platformlarında (paylaşımlara eklenen) açıklamalar ve etiketler, görsel verinin etiketlenmesine katkı sağlıyor. Google'daki aratmalar, dil anlama ve sıralama sistemlerinin geliştirilmesine yardımcı oluyor. Google Haritalar ve Waze gibi navigasyon uygulamaları, tahmin modellerinin eğitildiği hareket verilerini topluyor. Sohbet robotları ve sesli asistanlarla görüşmeler genelde kayıt altına alınıyor ve sistemleri iyileştirmede kullanılıyor."

Gizlilik ve güvenlik açısından endişeler

Bu süreçlerin gizlilik ve güvenlik açısından sorunları olduğunu vurgulayan Christian Peukert, büyük ölçekli veri birikiminin "fişlemeye", "sahte içeriklerin üretilmesine" ve "kullanıcıların kendileriyle rekabet eden sistemleri beslemesine" yol açabileceğini ifade etti.

Profesör Peukert, bireysel tedbirlerin veri kullanımını azaltma konusunda tek başına yetmeyeceğinin altını çizerek "Eğitim için kullanılan verilerin çoğu çoktan toplanmış halde, kamuya açık şekilde veya sistemler arasında çoğaltılmış durumda bulunuyor. Veriler büyük veri kümelerine bir kere dahil edildiğinde kontrolü geri kazanmak zordur." değerlendirmesinde bulundu.

Öte yandan, Peukert, bu veri katkısının bazı faydaları da olduğuna işaret ederek insan kaynaklı verilerin dil teknolojileri, çeviri, erişilebilirlik araçları, bilimsel çalışmalar ve arama motorları gibi gündelik hizmetlerdeki kullanımını örnek gösterdi.

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'da "oyun", "oyun dağıtıcı", "oyun geliştirici" ve "oyun platformu" tanımları hüküm altına alınıyor.

SOSYAL AĞLARA YAŞ SINIRI VE DENETİM

Kanunun, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen, "içeriğin yayından çıkarılması ve erişimin engellenmesi" başlıklı hükümde düzenlemeye gidildi. Buna göre, sosyal ağ sağlayıcı 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak ve bu hizmetin sunulmaması konusunda yaş doğrulama dahil gerekli tedbirleri almakla yükümlü olacak. Sosyal ağ sağlayıcı, 15 yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunma konusunda gerekli tedbirleri alacak. Bu kapsamda alınan tedbirler sosyal ağ sağlayıcının kendi internet sitesinde yayınlanacak.

Sosyal ağ sağlayıcı, açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlayacak. Ebeveyn kontrol araçları ise hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ve kullanım süresinin izlenmesi ve bu sürenin sınırlandırılmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.

Sosyal ağ sağlayıcı, aldatıcı reklamları engelleyici tedbirleri almakla yükümlü olacak.

KARARLARA HIZLI UYUM ZORUNLULUĞU

Türkiye'den günlük erişimi 10 milyondan fazla olan sosyal ağ sağlayıcı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde verilen kararın gereğini derhal ve en geç bir saat içinde uygulayacak, Kanun uyarınca verilen içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararlarına konu yayının kendi internet sitesinde yayınlanmaması hususunda gerekli her türlü tedbiri alacak.

Verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Başkanı tarafından Türkiye'de mukim vergi mükellefi olan gerçek ve tüzel kişilerin ilgili sosyal ağ sağlayıcısına yeni reklam vermesi yasaklanacak, bu kapsamda yeni sözleşme kurulamayacak ve buna ilişkin para transferi yapılamayacak. Reklam yasağı kararının verildiği tarihten itibaren 3 ay içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Başvurunun kabulüne ilişkin hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde söz konusu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde 90 oranına kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Hakim ikinci başvuru üzerine vereceği kararında, yüzde 50'den düşük olmamak kaydıyla, sunulan hizmetin niteliğini de dikkate alarak daha düşük bir oran belirleyebilecek.

Bu kararlara karşı BTK Başkanı tarafından itiraz yoluna gidilebilecek. Hakim tarafından verilen kararlar erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere BTK'ye gönderilecek. Kararların gereği, bildirimden itibaren derhal ve en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilecek. Yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde, reklam yasağı kaldırılacak ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz kalacak. İnternet trafiği bant genişliğine yapılan müdahalenin sona erdirilmesi için erişim sağlayıcılara BTK tarafından bildirim yapılacak.

Bu hüküm, düzenlemenin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girecek.

OYUN PLATFORMLARININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Kanunla, oyun platformlarına ilişkin düzenlemeler de yapıldı.

Buna göre, oyun platformu usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen oyunları sunamayacak ancak derecelendirilmeyen oyunları en yüksek yaş kriterine göre derecelendirmek kaydıyla sunabilecek. Oyun platformu içerik veya yer sağlayıcı olmasından doğan sorumluluk ve yükümlülükleri saklı kalmak kaydıyla, usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen içerikleri çıkarmakla yükümlü olacak.

Türkiye'den günlük erişimi 100 binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun platformu, BTK, Erişim Sağlayıcıları Birliği, adli veya idari makamlarca gönderilecek tebligat, bildirim veya taleplerin gereği ile düzenleme kapsamındaki diğer yükümlülüklerin yerine getirilmesini temin için Türkiye'de gerçek veya tüzel kişi temsilci belirlemekle ve bu temsilciye dair bilgileri BTK'ye bildirmekle yükümlü olacak. Oyun platformu, temsilcinin iletişim bilgilerine kolayca görülebilecek ve doğrudan erişilebilecek şekilde internet sitesinde yer verecek.

Oyun platformu, açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlayacak.

Ebeveyn kontrol araçları, hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.

BTK, oyun platformunun bu düzenlemeye uyumuna ilişkin olarak oyun platformundan kurumsal yapı, bilişim sistemleri, veri işleme mekanizmaları dahil olmak üzere bu düzenlemenin uygulanmasıyla doğrudan ilgili açıklamaları talep edebilecek. Oyun platformu, BTK tarafından talep edilen bilgi ve belgeleri derhal ve 15 günü geçmemek üzere BTK tarafından belirlenecek süre içinde vermekle yükümlü olacak.

Bu düzenlemenin uygulanmasına, oyun platformunun uyması gereken yükümlülüklere ve yaş kriterlerine göre derecelendirmeye dair usul ve esaslar, BTK tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenecek.

Bu kapsamdaki yükümlülükler ile Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikte yer alan yükümlülüklerini yerine getirmeyen oyun platformuna BTK tarafından bildirimde bulunulacak. Bildirimden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde oyun platformuna BTK Başkanı tarafından 1 milyon Türk lirasından 10 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilebilecek. Verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde 10 milyon Türk lirasından 30 milyon Türk lirasına kadar bir kez daha idari para cezası verilebilecek. İdari para cezası miktarı ihlalinin niteliği, ağırlığı, kullanıcılar üzerindeki etkisi veya meydana gelen zarar dikkate alınarak takdir edilecek.

OYUN PLATFORMLARINA KADEMELİ YAPTIRIM

İkinci kez verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 30 oranında daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Başvurunun kabulüne ilişkin hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde BTK Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 oranına kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek. Hakim ikinci başvuru üzerine vereceği kararında, yüzde 30'dan düşük olmamak kaydıyla, sunulan hizmetin niteliğini de dikkate alarak daha düşük bir oran belirleyebilecek.

Bu kararlara karşı BTK Başkanı tarafından Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilecek. Hakim tarafından verilen kararlar erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere BTK'ye gönderilecek. Kararların gereği, bildirimden itibaren derhal ve en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilecek. Bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde, verilen idari para cezalarının 4'te biri tahsil edilecek ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz kalacak. İnternet trafiği bant genişliğine yapılan müdahalenin sona erdirilmesi için erişim sağlayıcılara BTK tarafından bildirim yapılacak.

Bu hüküm, düzenlemenin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girecek.

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'da 'oyun, oyun dağıtıcı, oyun geliştirici, oyun sağlayıcı ve oyun platformu' tanımları hüküm altına alınıyor.

SOSYAL MEDYAYA 15 YAŞ SINIRI

Buna göre sosyal medya platformları 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak ve bu hizmetin sunulmaması konusunda yaş doğrulama dahil gerekli tedbirleri almakla yükümlü olacak.

Sosyal ağ sağlayıcı, 15 yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunma konusunda gerekli tedbirleri alacak, bu kapsamda alınan tedbirler sosyal ağ sağlayıcının kendi internet sitesinde yayınlanacak.

EBEVEYN KONTROL ARAÇLARI

Açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlanacak.

Ebeveyn kontrol araçları hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ve kullanım süresinin izlenmesi ve bu sürenin sınırlandırılmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.

Sosyal ağ sağlayıcı, aldatıcı reklamları engelleyici tedbirleri almakla yükümlü olacak.

SOSYAL MEDYA PLATFORMLARININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Türkiye'den günlük erişimi 10 milyondan fazla olan sosyal ağ sağlayıcı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde verilen kararın gereğini derhal ve en geç bir saat içinde uygulayacak, kanun uyarınca verilen içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararlarına konu yayının kendi internet sitesinde yayınlanmaması hususunda gerekli her türlü tedbiri alacak.

Verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından Türkiye'de mukim vergi mükellefi olan gerçek ve tüzel kişilerin ilgili sosyal ağ sağlayıcısına yeni reklam vermesi yasaklanacak, bu kapsamda yeni sözleşme kurulamayacak ve buna ilişkin para transferi yapılamayacak.

Reklam yasağı kararının verildiği tarihten itibaren 3 ay içinde yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı, sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Başvurunun kabulüne ilişkin hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde söz konusu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı, sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde 90 oranına kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Hakim, ikinci başvuru üzerine vereceği kararında yüzde 50'den düşük olmamak kaydıyla, sunulan hizmetin niteliğini de dikkate alarak daha düşük bir oran belirleyebilecek.

Bu kararlara karşı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından itiraz yoluna gidilebilecek.

Hakim tarafından verilen kararlar erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na gönderilecek.

Kararların gereği bildirimden itibaren derhal ve en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilecek.

Yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde reklam yasağı kaldırılacak ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz kalacak.

İnternet trafiği bant genişliğine yapılan müdahalenin sona erdirilmesi için erişim sağlayıcılara Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından bildirim yapılacak.

Bu hüküm, düzenlemenin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girecek.

OYUN PLATFORMLARININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Teklife AK Parti tarafından verilen önergeyle oyun platformlarına ilişkin düzenlemeler yapıldı.

Buna göre oyun platformu usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen oyunları sunamayacak ancak derecelendirilmeyen oyunları en yüksek yaş kriterine göre derecelendirmek kaydıyla sunabilecek.

Oyun platformu içerik veya yer sağlayıcı olmasından doğan sorumluluk ve yükümlülükleri saklı kalmak kaydıyla, usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen içerikleri çıkarmakla yükümlü olacak.

Türkiye'den günlük erişimi 100 binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun platformu; Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Erişim Sağlayıcıları Birliği, adli veya idari makamlarca gönderilecek tebligat, bildirim veya taleplerin gereği ile düzenleme kapsamındaki diğer yükümlülüklerin yerine getirilmesini temin için Türkiye'de gerçek veya tüzel kişi temsilci belirlemekle ve bu temsilciye dair bilgileri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na bildirmekle yükümlü olacak.

Oyun platformu, temsilcinin iletişim bilgilerine kolayca görülebilecek ve doğrudan erişilebilecek şekilde internet sitesinde yer verecek.

Açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlanacak.

Ebeveyn kontrol araçları hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına tabi kılınmasına ilişkin mekanizmaları içerecek.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, oyun platformunun bu düzenlemeye uyumuna ilişkin olarak oyun platformundan kurumsal yapı, bilişim sistemleri, veri işleme mekanizmaları dahil olmak üzere bu düzenlemenin uygulanmasıyla doğrudan ilgili açıklamaları talep edebilecek.

Oyun platformu, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından talep edilen bilgi ve belgeleri derhal ve 15 günü geçmemek üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından belirlenecek süre içinde vermekle yükümlü olacak.

Bu düzenlemenin uygulanmasına, oyun platformunun uyması gereken yükümlülüklere ve yaş kriterlerine göre derecelendirmeye dair usul ve esaslar Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenecek.

Bu kapsamdaki yükümlülükler ile Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikte yer alan yükümlülüklerini yerine getirmeyen oyun platformuna Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından bildirimde bulunulacak.

30 MİLYON LİRAYA KADAR PARA CEZASI VERİLEBİLECEK

Bildirimden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde oyun platformuna Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından 1 milyon Türk lirasından 10 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilebilecek.

Verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde 10 milyon Türk lirasından 30 milyon Türk lirasına kadar bir kez daha idari para cezası verilebilecek.

İdari para cezası miktarı ihlalinin niteliği, ağırlığı, kullanıcılar üzerindeki etkisi veya meydana gelen zarar dikkate alınarak takdir edilecek.

İkinci kez verilen idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 30 oranında daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Başvurunun kabulüne ilişkin hakim kararının uygulanmasından itibaren 30 gün içinde bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı, oyun platformunun internet trafiği bant genişliğinin yüzde 50 oranına kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurabilecek.

Hakim, ikinci başvuru üzerine vereceği kararında yüzde 30'dan düşük olmamak kaydıyla sunulan hizmetin niteliğini de dikkate alarak daha düşük bir oran belirleyebilecek.

Bu kararlara karşı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilecek.

Hakim tarafından verilen kararlar erişim sağlayıcılara bildirilmek üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na gönderilecek.

Kararların gereği bildirimden itibaren derhal ve en geç 4 saat içinde erişim sağlayıcıları tarafından yerine getirilecek.

Bildirime konu yükümlülüğün yerine getirilmesi halinde verilen idari para cezalarının 4'te biri tahsil edilecek ve hakim kararları kendiliğinden hükümsüz kalacak.

İnternet trafiği bant genişliğine yapılan müdahalenin sona erdirilmesi için erişim sağlayıcılara Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından bildirim yapılacak.

Bu hüküm, düzenlemenin yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girecek.

Gazetecilerin sorularını yanıtlayan Bakan Gürlek, sosyal medyaya yönelik bir yasa çalışması içerisinde olduklarını söyledi. 

Bakan Gürlek, detayları ise şöyle açıkladı; 

"YORUM YAPACAKSA KİMLİĞİ BELLİ OLACAK"

Sosyal medyayla ilgili bildiğim kadarıyla bir yasa çalışması var. Yani sosyal medyada bir şahıs yorum yapacaksa bir yazı yayınlayacaksa kesinlikle kimliği belli olacak.

"İTİBAR SUİKASTLARI OLUYOR"

Bu kimliği doğrulanmadan sahte hesapla ya da yurt dışından bir fake hesapla bunu yapmayacak. Yani biliyoruz itibar suikastları oluyor.

"O KİŞİNİN KİMLİĞİ BELLİ OLACAK"

Yargılamayı etkilemeye çalışıyorlar. Bunlar yanlış.

Eğer sosyal medyada şahıs bir açıklama yapıyorsa bir hedef gösteriyorsa o kişinin kimliği belli olduğu için artık onun da cezai sorumluluğu başlayacak. 

Bu konuda sosyal medyayla ilgili yasa çalışmasına önem veriyorum.” 

Yüzde 100 Şarj Neden Bataryaya Zarar Veriyor?

Günümüzde kullanılan akıllı telefonların büyük çoğunluğunda lityum iyon batarya bulunuyor. Bu bataryalar, tam dolu seviyede uzun süre kaldığında yüksek voltaj stresine maruz kalıyor. Uzmanlara göre yüzde 100 doluluk oranı, pil hücreleri üzerinde kimyasal baskıyı artırıyor.

Bu durum kısa vadede fark edilmese de zamanla bataryanın maksimum kapasitesinde düşüş yaşanabiliyor. Sonuç olarak telefon daha hızlı şarj tüketmeye başlıyor ve gün içinde daha sık şarja ihtiyaç duyuyor.

“Yüzde 80 Kuralı” Nedir?

Son yıllarda teknoloji çevrelerinde sıkça dile getirilen “yüzde 80 kuralı”, batarya sağlığını korumayı amaçlayan bir kullanım önerisi olarak öne çıkıyor. Bu kurala göre telefonun şarj seviyesi yüzde 20 ile yüzde 80 arasında tutulmalı.

Uzmanlar, cihazın yüzde 80 seviyesinde şarjdan çıkarılmasının bataryayı yüksek voltaj baskısından koruduğunu belirtiyor. Aynı şekilde pilin tamamen bitirilerek yüzde 0’a düşürülmesi de önerilmiyor. Bu aralıkta kullanım, pil ömrünü uzatmaya yardımcı oluyor.

Gece Boyunca Şarjda Bırakmak Riskli mi?

Birçok kullanıcı telefonunu gece boyunca prizde bırakıyor. Yeni nesil cihazlarda aşırı şarjı önleyen sistemler bulunsa da bataryanın saatlerce yüzde 100 seviyesinde kalması yine de uzun vadede yıpranmaya neden olabiliyor.

Bu nedenle mümkünse cihazın gece boyunca tam dolu şekilde prizde bırakılmaması tavsiye ediliyor.

Telefon Bataryasını Uzun Ömürlü Kullanmak İçin Öneriler

Uzmanların batarya sağlığını korumak için sıraladığı temel öneriler şöyle:

• Telefonu sürekli yüzde 100’e kadar şarj etmemek
• Bataryayı tamamen bitirmemek
• Cihazı aşırı sıcak ortamlarda şarj etmemek
• Orijinal veya sertifikalı şarj aleti kullanmak
• Uzun süre tam dolu ya da tamamen boş halde bırakmamak

Batarya Performansı Nasıl Korunur?

Akıllı telefon bataryalarının zamanla kapasite kaybetmesi doğal bir süreç olsa da doğru kullanım alışkanlıkları bu süreci yavaşlatabiliyor. Özellikle yüzde 20–80 aralığında kullanım ve aşırı ısınmadan kaçınmak, pil sağlığını korumada kritik rol oynuyor.

Telefonu yüzde 100 şarj etmek zararsız bir alışkanlık gibi görünse de uzmanlara göre uzun vadede performans kaybına yol açabiliyor. Basit ama etkili şarj alışkanlıkları sayesinde cihazınızı daha uzun süre yüksek performansla kullanmak mümkün.

Facebook ve Instagram’da Engelleme Rekoru

Dezenformasyonla Mücadele Yasası’nın yürürlüğe girmesinin ardından sosyal medya platformlarına gelen içerik engelleme talepleri hızla arttı. Özellikle Facebook ve Instagram, devletin taleplerini yerine getirmede ön plana çıktı. Meta platformlarında engelleme oranı, yasadan önce yüzde 53 iken, yasadan sonra yüzde 82’ye yükseldi.

Linkedin ve TikTok Talepleri Uygulamada Önde

Rapora göre engelleme taleplerine en çok uyan platform Linkedin oldu. Linkedin taleplerin tamamını (%100) yerine getirirken, TikTok’ta bu oran yüzde 90, Meta’da ise yüzde 82 olarak kayıtlara geçti.

Twitter Değişti, Raporlar Kesildi

Elon Musk’ın X platformunu devralmasının ardından Twitter, artık engelleme raporlarını paylaşmıyor. Öte yandan YouTube’a gelen talepler de artış gösterdi. 2022’nin ilk yarısında platforma 262 engelleme talebi gelirken, 2025’in ilk yarısında 688 talep ile 5 bin 24 içerik engellendi.

19 Mart Sonrası Muhalifler Hedefte

Prof. Dr. Yaman Akdeniz raporu değerlendirirken, Cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’na yönelik operasyonlar ve protestolara müdahalelerin ardından sosyal medya engellemelerinin hızlandığını vurguladı. Akdeniz, “Cezalar sebebiyle platformlar adeta bir itaat rejiminin parçası haline geldi. Sosyal medya, kolluk kuvvetlerinin işlevine dönüştü. Muhalif hesaplar her an tehlike altında” ifadelerini kullandı.

Engellenen İçerik ve Hesap Sayıları Şaşırtıyor

İFÖD’ün Engelliweb verilerine göre, 2007’den 2024 sonuna kadar:

• 1.264.506 web sitesi

• 17 bin Twitter hesabı

• 75 bin tweet

• 25 bin YouTube videosu

• 16.700 Facebook içeriği

• 16 bin Instagram gönderisi

engellendi. Bu rakamlar Türkiye’de sosyal medya sansürünün boyutunu net şekilde gözler önüne seriyor.

İnsan, düşünen, duygulanan ve vicdan taşıyan bir varlıktır. Vicdan, toplumsal ilişkilerimizde başvurduğumuz en temel referansların başında gelir ve bu özelliği ile bir mihenk taşı işlevini görür. Vicdandan yoksunluk, insani kriterleri aşağı çeker ve erozyona uğratır. Sanırım, tarihin ve çağımızın en temel meselesi “vicdanlı olabilme” meselesidir. Vicdanı bütün değerlerin önüne koyduğumuz zaman bütün değerlendirme yaklaşımlarımızı restler. Böylece bizleri doğru ve etkili bir birey haline getirir.

Adem’den bu yana insanın kadim bir vicdan arayışı hep sürmüştür. Egosuna ve çıkarlarına yenik düşmeyen insan, kendi vicdan arayışında önemli aşamalar kat etmiştir. Dolayısıyla insanın vicdanlı olması hem bilgelik, hem de arınma gerektirir. Kaldı ki bu duyguyu yalnızca insan için değil doğadaki bütün canlılara karşı hissetmelidir.

Vicdan, insanın kendi içindeki sessiz muhakemesidir. Yasa koyucu değildir ama yasadan önce gelir; cezalandırmaz ama utandırır; bağırmaz ama sustuğunda insanın içi daha çok gürültüyle dolar. Vicdan, yalnızca iyi ile kötüyü ayırt eden bir pusula değil, aynı zamanda insanın kendisiyle kurduğu en sahici ilişkidir. O, bireyin iç dünyasında yankılanan toplumsal hafızadır; başkasının acısını kendi kalbinde duyabilme yetisidir.

Dijitalleşme ise insanın dünyayla kurduğu ilişkinin hızlanmasıdır. Hız, çoğu zaman düşünmenin düşmanıdır. Parmak uçlarımızla kaydırdığımız ekranlarda, hayatlar üst üste yığılır; acılar küçülür, yüzler silinir, hikâyeler başlıksız kalır. Dijital mekân, vicdanın sınandığı yeni bir eşiğe dönüşür: Görmekle bakmak, bilmekle hissetmek arasındaki mesafe giderek açılır.

Dijital dünya hız ister, vicdan durmayı gerektirir çoğu kez. Düşünmek ve adım atmak zaman ve süreç ister. Bazen yaptığımız bir davranış, söylediğimiz bir söz yaralayıcı olabilir. Tavır da son derece önemlidir. Haksızlığa karşı haklının yanında olabilmek bir erdem meselesidir.

Dijital vicdan, tam da bu mesafede ortaya çıkar. Artık vicdan, yalnızca yüz yüze ilişkilerde değil; bir paylaşımı görmezden gelirken, bir linçe sessiz kalırken, bir yanlış bilginin yayılmasına katkı sunarken de sınanır. Dijital alanda yapılan eylemler “gerçek değilmiş” gibi algılansa da, etkileri son derece gerçektir. Bir cümle, bir etiket, bir sessizlik; bir insanın hayatında kalıcı izler bırakabilir.

Buradaki temel sorun şudur: Dijitalleşme, sorumluluğu görünmez kılar. Kalabalık içinde birey erir; “herkes yapıyor” cümlesi, vicdanı susturmanın en pratik yoluna dönüşür. Oysa vicdan, tam da kalabalığın içindeyken birey olabilme cesaretidir. Dijital vicdan, ekrana rağmen insan kalabilme çabasıdır.

Dijital vicdanın önemi, yalnızca etik bir tartışma değildir; bu, insanlığın geleceğine dair bir sorudur. Eğer vicdan, algoritmalara teslim edilirse; neyin görünür, neyin değersiz olduğuna makineler karar verirse; insan, ahlaki sorumluluğunu devretmiş olur. Ve insanın devrettiği her sorumluluk, sonunda insanı eksiltir.

Bu nedenle dijital vicdan, yeni bir bilinç hâli olarak düşünülmelidir. Paylaşmadan önce durabilmek, hüküm vermeden önce anlamaya çalışmak, hızın karşısına merhameti koyabilmek… Dijital vicdan, teknolojiyi reddetmek değil; teknolojiye insan kalbini ekleyebilmektir.Çünkü teknolojinin teknik boyutu tek başına soğuktur, oysa resim müzik şarkılar insan kalbinden hayata akar ve insanın içini ısıtır.

Kaldı ki vicdan, zamana ve mekâna bağlı değildir. O, ekranın arkasında da insandır, insanidir. Yeter ki insan, kendi iç sesine kulak vermekten vazgeçmesin. Empatinin gücünden ve yapıcı ontolojisinden yararlanabilsin, şarkılarını söylemeye devam etsin.
Ferman Salmış

Araştırmalara göre, telefonun masada, cepte ya da çantada bulunması bile beynin sürekli olarak uyarılmasına neden oluyor. Beyin, cihaza yönelme dürtüsünü bastırmak için ekstra çaba harcıyor ve bu durum odaklanma, hafıza ve problem çözme becerilerinde belirgin bir düşüşe yol açıyor. Bilim dünyasında bu etki “beyin boşalması” olarak tanımlanıyor.

Uzmanlar tarafından paylaşılan veriler, telefonun konumuna göre zihinsel performansın değiştiğini gösteriyor. Telefon masanın üzerinde olduğunda bilişsel performans en düşük seviyeye inerken, cepte veya çantada bulunması orta düzeyde bir etki yaratıyor. En yüksek odaklanma ve zihinsel verimlilik ise telefonun tamamen başka bir odada tutulduğu durumlarda gözlemleniyor.

Bu çerçevede dikkat çeken bir öneri de kamuoyuyla paylaşıldı. Uzman bir profesör, özellikle sosyal medya ve dikkat dağıtıcı uygulamaların bulunduğu telefonların günün büyük bölümünde erişim dışı tutulmasını önerdi. Buna göre, sosyal medya uygulamaları ayrı bir cihaza taşınmalı ve bu telefon günde yaklaşık 22 saat boyunca kilitli bir kutuda saklanmalı. Günlük hayatta kullanılan ana telefonun ise yalnızca arama ve temel ihtiyaçlar için kullanılması tavsiye ediliyor.

Uzmanlara göre bu yöntem, ilk bakışta zorlayıcı gibi görünse de uzun vadede zihinsel berraklığı artırıyor, üretkenliği yükseltiyor ve dikkat dağınıklığını önemli ölçüde azaltıyor. Özellikle çocuklar ve gençler için akıllı telefonların yaşam alanlarından fiziksel olarak uzaklaştırılmasının, zihinsel sağlık açısından büyük önem taşıdığı vurgulanıyor.

Bilim insanları, dijital cihazların kontrolsüz kullanımının bilişsel kapasite üzerinde kalıcı etkiler yaratabileceği uyarısında bulunurken, telefonla geçirilen sürenin bilinçli şekilde sınırlandırılmasının artık bir tercih değil, zihinsel sağlık için gerekli bir önlem olduğunun altını çiziyor.

“Öldün mü?” Uygulaması Nasıl Çalışıyor?

Uygulama, dijital teknolojilerden yararlanarak çok katmanlı bir yaşam kontrol sistemi sunuyor:

• Düzenli bildirimler: Günün belirli saatlerinde kullanıcının telefonuna “Burada mısın?” benzeri uyarılar gönderiliyor. Yanıt alınamazsa, sistem otomatik olarak acil durum kişilerini ya da yerel güvenlik birimlerini bilgilendiriyor.
• Akıllı cihaz entegrasyonu: Akıllı saatler ve telefon sensörleri üzerinden kalp atış hızı ve hareket verileri analiz ediliyor. Olağan dışı bir durum, bayılma ya da sağlık krizi ihtimalinde alarm mekanizması devreye giriyor.

ABD’de de Popüler Oldu

Uygulama, Çin dışında “Demumu” adıyla biliniyor ve ABD App Store’da en popüler ücretli uygulamalararasında yer alıyor. Mayıs 2025’te piyasaya sürülen uygulama, kısa sürede Çin App Store’da da zirveye yerleşti.

Geliştiriciler, uygulamanın temel amacının yalnız yaşayan bireyler için bir güvenlik ve huzur aracıoluşturmak olduğunu belirtiyor. Özellikle tek çocuk politikası, hızlı kentleşme ve aile bağlarının zayıflaması gibi nedenlerin Çin’de ciddi bir “yalnızlık salgını” yarattığına dikkat çekiliyor.

2030 Uyarısı: 200 Milyon Tek Kişilik Hane

Global Times’ın aktardığı projeksiyonlara göre, 2030 yılına kadar Çin’de 200 milyon tek kişilik haneoluşması bekleniyor. Uzmanlar, bu tablo karşısında “Öldün mü?” gibi uygulamaların yalnızca teknolojik bir yenilik değil, aynı zamanda sosyal bir ihtiyaçhaline geldiğini vurguluyor.

Dijital güvenlik ile sosyal sorumluluğu bir araya getiren uygulama, yalnız yaşayan milyonlarca insan için sessiz ama hayati bir kontrol mekanizması sunuyor.

Taslak kapsamında, çocuklara özel bir “çocuk hattı” kurulması öngörülüyor. Bu hattın amacı, 18 yaş altındaki kullanıcıların yalnızca yaşlarına uygun içeriklere erişimini sağlamak ve dijital ortamda karşılaşabilecekleri riskleri azaltmak.

Raporda ayrıca sosyal medya ve oyun platformlarında yaşa uygun içerik denetimi öneriliyor. Çocukların bağımlılık riski taşıyan oyun ve paylaşımlara maruz kalmaması için özel filtreleme sistemleri kurulması hedefleniyor.

En dikkat çekici düzenleme ise gece saatlerinde uygulanacak internet kısıtlaması. Taslağa göre, 18 yaş altı kullanıcıların internet erişimi 22.00 ile 06.00 saatleri arasında sınırlandırılabilecek. Sistem, yaş doğrulama altyapısı ile entegre çalışacak ve çocukların uyku ve sosyal yaşam dengelerini korumayı amaçlayacak.

Komisyon, taslağın üst komisyona sunulmasının ardından yasal sürecin hızlandırılması için çalışmalarına devam edecek. Düzenlemenin hayata geçmesiyle birlikte, Türkiye’de çocukların dijital güvenliği konusunda önemli bir adım atılmış olacak.